Beschaafd tieren tegen "Rome'; Na de "horden' van Bossie rebelleert nu ook "net' Italië

ROME, 12 OKT. Na de "opstand der horden' in Noord-Italië is zaterdag in Rome het startsein gegeven voor het beschaafde protest in Italië. Zonder schuttingwoorden, zonder gescheld, en zonder pogingen het land in tweeën te breken omdat het met het zuiden toch nooit wat zal worden. Maar dat betekent niet dat de mensen minder boos zijn.

“Dit is een land van dieven, en die moeten allemaal worden weggejaagd”, zegt een meisje dat mensen de weg moet wijzen in de catacomben van het grote sportpaleis Palaeur. Deze kolossale ronde hal, een baken in de monumentale kantoorwijk die door Mussolini is aangelegd, is de traditionele plaats voor congressen van de christen-democraten. Nu biedt zij onderdak aan de rebellen, aan duizenden mensen die zich vol walging afkeren van hun partij.

Dezelfde hal waar iconen van 45 jaar christen-democratische macht als Arnaldo Forlani en Giulio Andreotti minutenlang zijn toegejuicht, staat nu te trillen van het applaus na uithalen tegen “een politieke klasse zonder verantwoordelijkheidsgevoel en zonder scrupules die er alleen maar aan heeft gedacht om de machtscentra te bezetten, en, laten we er geen doekjes om winden, om de bankrekening te doen groeien.”

Uit heel het land zijn ze gekomen, zo'n vijftienduizend man. Velen lopen rond met rode ogen na een nacht in de bus. Maar de filippica van Mario Segni, de voorman in dit protest, doet alle slaap vergeten. Hij haalt fel uit naar de “politieke bendes” die zich alleen maar bezighouden met “de jacht op baantjes”, die “de staat hebben bezet” en een scheiding hebben aangebracht tussen eerste- en tweede-klas burgers, tussen degenen met en zonder partijkaart.

“Wat een vreselijk voorbeeld is er gegeven aan miljoenen jongeren, die merken dat de oplossing van hun meest elementaire problemen, zoals werk, een woning, de carrière, afhangt van de kracht van de clan waaraan ze zich verbinden, niet van hun verdiensten”, zegt Segni.

Het applaus in de volgepakte hal zwelt aan, want er zitten veel jongeren in de zaal. Maar de meeste emoties komen los bij de aanvallen van Segni op de leiders van de christen-democratische partij, de DC, de partij waar hij nog altijd lid van is - niemand weet hoe lang nog. De DC is als “een verrotte appel met een gezond zaadje”, zegt Segni, en de temperatuur en luchtvochtigheid gaan weer een paar graden verder omhoog.

Vandaag zou de partij een nieuwe secretaris kiezen, Mino Martinazzoli, een man van onbesproken gedrag. Maar geen rebel. Argwanend zullen Segni en zijn aanhangers naar de eerste zetten van Martinazzoli kijken. Is hij puur façade of durft hij echt te beginnen aan een grote schoonmaak binnen de partij? Segni houdt zijn opties open, maar de meesten van zijn aanhangers hebben al gekozen: weg met de DC. Het grootste applaus van de dag komt als Segni zegt: “Martinazzoli weet dat een groot deel van het bestuursapparaat en van de leidende klasse onherroepelijk zijn veroordeeld.”

Het was in de tekst geschreven als een tussenzinnetje, en ook als zodanig uitgesproken. Maar de zaal staat op zijn kop. Iedereen gaat op de banken staan voor een minutenlang applaus en gejoel. Fuori, fuori, beginnen mensen te roepen: weg met de oude politici.

Het is hetzelfde als wat de protestpartij Lega Nord roept. Maar tussen de zachtaardige Segni, die moeite heeft om met stemverheffing te praten, en de rauwe Lega-leider Umberto Bossi, een tierende populist, ligt een wereld van verschil.

Het verschil zit in stijl: wanneer iemand in de zaal "Forlani klootzak' roept, wordt hem de mond gesnoerd. Het zit in het doel: Segni, een Sardijn, is fel tegen de plannen om Italië te verdelen, om het met mafia, verspilling en vriendjespolitiek corruptie besmette zuiden in quarantaine te plaatsen en het noorden de kans te geven zich ongestoord in zijn eigen rijkdom te wentelen. “Het tijdperk van de groothertogdommen en de prinsdommen mag nooit meer terugkeren”, zei Segni. Hij noemde de separatische voorstellen van de Lega “cynisch en onverantwoordelijk”, de oplossing “ van iemand die het schip laat zinken omdat hij denkt dat hij het dichtst bij de reddingsboot zit”.

Het verschil zit ook in de remedie. De Lega Nord raast als een woeste bulldozer door het politieke landschap, slopend zonder precies bouwplan. Segni's aanhangers zijn minder absoluut. “We moeten niet alles weggooien”, zegt Flavia, een met gouden juwelen behangen Romeinse matrone.

De kiem van Segni's protestbeweging is de roep om hervormingen van het kiesstelsel, om de kiezer meer invloed te geven. Hoeveel mensen deze plannen steunen, bleek bij het referendum vorig jaar over een kleine hervorming van de kieswet. Bijna 96 procent van de opgekomen kiezers zei daar "ja' tegen. “We hebben zo'n pervers systeem van kiezen dat we zelfs met verkiezingen niet voor een politieke verandering hebben kunnen zorgen”, zegt Fabrizio Flavucci, een nonchalant geklede veertiger. “We moeten voorkomen dat politici stemmen kunnen blijven kopen, met gunsten, met banen, zo vaak en zo veel dat ook eerlijke mensen zich hebben laten corrumperen. We moeten opnieuw beginnen, samen werken aan de reconstructie van Italië.”

Het woordgebruik is niet toevallig. Italianen vergelijken de situatie nu vaak met die na de oorlog, toen het land met de puinhopen van een failliet politiek regime en een zware economische crisis zat. De bijeenkomst in Rome is bedoeld om de basis te leggen, op lokaal niveau, van een politieke partij die in het teken staat van de wederopbouw. Popolari per la riforma is de werknaam, zoiets als Volkspartij voor de hervorming. Het is een verwijzing naar de Partito popolare italiano die in 1919 door de Siciliaanse priester Don Sturzo werd opgericht, een katholieke partij die de voorloper vormt van de Democrazia cristiana.

Segni heeft de grote stap, een breuk met de DC, nog niet willen zetten, omdat die in beweging is. Maar zijn boodschap is duidelijk: een grote schoonmaak of het wordt echt oorlog. Hij lonkt naar Martelli, de tweede man van de socialisten die in opstand is gekomen tegen Bettino Craxi, en naar andere gematigde hervormers. Zijn perspectief is een brede hervormingsbeweging waar de miljoenen ontheemde kiezers terecht kunnen die niet meer geloven in de "oude' partijen, maar die ook niets voelen voor het rauwe protest van de Lega Nord. Er is “een nieuw sociaal contract” nodig, zei Segni, voor “een andere samenleving, misschien niet rijker, maar zeker rechtvaardiger, menselijker, efficiënter.”