Xie Jun vond Chinees schaak veel mooier

Kort geleden behaalde de veertienjarige Vietnamees Dao Thien Hai in een toernooi in Boedapest zijn tweede meesterresultaat. We kijken er niet meer van op als een kind schaakmeester wordt, maar wel als het een Vietnamees is. Over Vietnamese schakers horen we nooit iets, niet omdat ze er niet zijn, maar omdat ze de Chinese vorm van schaken beoefenen.

Het boek Chinesisches Schach, koreanisches Schach van David Wurman heeft een hoofdstuk over het schaken in Vietnam, geschreven door Pham Cong Thanh. Je krijgt de indruk dat vrijwel iedere Vietnamees een hartstochtelijk schaker is. Geen café waar 's avonds niet het luidruchtige geklap van de schijven te horen is en het opgewonden redetwisten van de toeschouwers, die dure weddenschappen op de uitkomst van de partij hebben afgesloten. Geen dorp dat niet trots is op zijn kampioen en hem niet aanmoedigt als hij zijn kracht meet met de kampioenen van naburige dorpen. Geen stad waar geen schaaktoernooien om hoge prijzen worden gehouden.

En er zijn de legendes die getuigen van het grote belang van het schaken, zoals die over de zestiende-eeuwse Vietnamese koning Le, die door Chinese gezanten tot een schaakpartij werd uitgedaagd. De koning besefte dat hij kansloos was tegen de geslepen Chinezen, maar een eenvoudige boer die wel heel goed schaken kon, verzon een list waardoor hij de koning de juiste zetten aan kon geven door de stralen van de zon over het bord te sturen. Zo won de koning deze belangrijke partij, en de gezanten haastten zich naar huis om hun keizer te berichten over de Vietnamese koning die zo goed kon schaken, dat hij ook in de oorlog wel onoverwinnelijk moest zijn, en Vietnam was weer een tijdje onafhankelijk van China.

Van dit alles weten wij heel weinig, zoals we ook weinig weten over de honderd miljoen schakers die er volgens Wurman in China zijn. Dan zijn er nog vele miljoenen Chinese schakers (ik bedoel: mensen die de Chinese vorm van schaken spelen) in andere landen. Ook hier. Toevallig zag ik op een aanplakbiljet dat op 21 oktober in de Sporthallen Zuid aan het IJsbaanpad in Amsterdam Chinees geschaakt wordt, u zou eens kunnen gaan kijken. Verder is er Japans, Koreaans en Thais schaak en nog vele andere variëteiten waar ik helemaal niets van weet.

Als er wordt gezegd dat het schaken in Azië in opkomst is, dan wordt bedoeld dat een zeer klein deel van het enorme aantal schakers dat daar is, overgaat op de Westerse vorm van schaken, die de internationale is geworden. We zien het graag natuurlijk, steeds meer schaaktoernooien in Azië waar wij aan mee kunnen doen. Aan de andere kant zou het droevig zijn als de hele gevarieerde schaakfamilie op den duur een Westers standaardgezicht zou krijgen. Herinner u wat er over Xie Jun werd geschreven in de tijd dat ze wereldkampioene werd. ""Xie Jun huilde, toen zij op het Westerse spel over moest gaan, want zij wist dat het Chinese schaak veel mooier was, maar haar trainers legden haar uit dat zij met het Westerse spel veel geld voor haar familie zou kunnen verdienen, en omdat zij een braaf kind was, werd zij in dat spel wereldkampioen.''

De variëteit van vormen is misschien gunstig voor de overlevingskansen van het schaken. Kasparov schijnt eens gezegd te hebben: ""Als de computer wereldkampioen wordt, gaan we allemaal shogi spelen.'' Shogi is de Japanse vorm van schaken. Als je daar een stuk slaat kun je het later zelf gebruiken. De stukken blijven dus in het spel, ook als ze geslagen zijn, en dat maakt de berekening voor de computer veel moeilijker dan bij ons. Ik heb inderdaad nog nooit gelezen over een shogi-computer die iets bijzonders presteert, hoewel men er in Japan toch wel aan gewerkt zal hebben.

Het lijkt me overigens zeer onwaarschijnlijk dat de Aziaten en masse het Westerse schaak zullen verkiezen. Shogi is in Japan een hoog ontwikkelde profsport, daar zal ons schaken een hobby voor enkelingen blijven. Honderd miljoen Chinese schakers zullen hun spel ook niet gauw opgeven.

In Boedapest werd laatst een dubbelrondige zeskamp gespeeld. Vier Hongaren, Adorjan, Csom, Varga en Lukacs. Twee Chinezen, Ye Jiangchuan, de beste man, en Xie Jun, de wereldkampioene. Ye Jiangchuan won het toernooi met overmacht, 7 uit 10, anderhalf punt meer dan Adorjan en Csom. Xie Jun werd laatste, met 3,5 punt.

Wit Lukacs-zwart Xie Jun

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Pg1-f3 0-0 6. Lf1-e2 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. Pf3-d2 a7-a5 10. a2-a3 Pf6-d7 11. Ta1-b1 f7-f5 12. b2-b4 Kg8-h8 13. f2-f3 f5-f4 Nu komt er een wedloop tussen wits actie op de damevleugel en die van zwart op de koningsvleugel. Meestal doen de zwartspelers hier flexibeler 13...Pg8 14. Dd1-c2 h7-h5 15. c4-c5 a5xb4 16. a3xb4 Pd7-f6 17. Pd2-c4 g6-g5 18. Pc3-b5 Pf6-e8 19. Lc1-b2 Pe7-g6 20. Tb1-a1 Ta8xa1 21. Tf1xa1 Lc8-d7 22. Pc4-a5 Dd8-b8 23. Kg1-h1 g5-g4 24. Pb5-a3 Pg6-h4 25. c5-c6 b7xc6 26. dxc6 Ld7-e6 27. Le2-c4 Le6xc4 28. Pa3xc4 Lg7-f6 29. Pa5-b7 Tf8-g8 30. Dc2-e2 g4xf3 31. g2xf3 Tg8-g2

Zie diagram 1

Het zag er in het begin niet naar uit, maar zwart is het eerst gekomen. Wit moet de dame offeren, maar ook daarna blijft het spannend. 32. De2xg2 Ph4xg2 33. Kh1xg2 Db8-c8 34. Ta1-d1 h5-h4 35. b4-b5 h4-h3+ 36. Kg2-f1 Dc8-e6 37. Pb7-a5 Lf6-h4 38. Lb2-c3 De6-g6 39. Td1-d2 Kh8-h7 40. Td2-b2 Lh4-g3 Wit gaf op. Er volgt 41...Lxh2 gevolgd door 42...Dg3 met winst voor zwart.

Wit Ye Jiangchuan-zwart Xie Jun

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 0-0 5. Pg1-f3 d7-d6 6. Lf1-e2 e7-e5 7. 0-0 Pb8-a6 8. Tf1-e1 c7-c6 9. Ta1-b1 Dd8-e7 10. Le2-f1 Lc8-g4 11. d4-d5 c6-c5 12. a2-a3 Pf6-h5 13. b2-b4 De7-f6 14. Lf1-e2 Ph5-f4 15. Tb1-b3 Tf8-c8 16. Lc1xf4 e5xf4 Het ligt voor de hand om de diagonaal van Lg7 open te maken, maar 16...Dxf4 was veiliger. 17. Pf3-d2 Lg4-d7 18. h2-h3 h7-h5

Zie diagram 2

19. e4-e5 Met dit tijdelijke pionoffer komt wit in het voordeel. 19...Df6xe5 19...dxe5 20. Pde4 is ook goed voor wit. 20. Le2-g4 Ld7xg4 21. h3xg4 De5-g5 22. Pc3-e4 Dg5xg4 23. Dd1xg4 h5xg4 24. Pe4xd6 Tc8-b8 25. Pd2-e4 b7-b6 26. b4xc5 Pa6xc5 27. Pe4xc5 b6xc5 28. Pd6-b7 Tb8-e8 29. Te1-d1 Lg7-d4 30. d5-d6 g4-g3 31. Kg1-f1 g3xf2 32. d6-d7 Te8-e1+ 33. Td1xe1 f2xe1D+ 34. Kf1xe1 Ld4-f6 35. Pb7xc5 Kg8-f8 36. Pc5-b7 Lf6-d8 37. c4-c5 Ld8-c7 38. c5-c6 Kf8-e7 39. Tb3-d3 f7-f5 40. Ke1-e2 g6-g5 41. Td3-d5 a7-a5 42. Td5xf5 Ta8-a6 43. Tf5-e5+ Ke7-f6 44. Te5-c5 Kf6-e7 45. Tc5-c4 Zwart gaf op.