"Hoe krijgen we je aan het scoren Marco?'

NOORDWIJK, 10 OKT. Marco van Basten verspreekt zich een paar keer. Telkens als hij moet teruggrijpen naar een eerder gespeelde interland, noemt hij ten onrechte Denemarken als tegenstander. “Die wedstrijd op het EK zit kennelijk dieper dan ik dacht”, grapt hij zonder enige serieuze ondertoon. Toch was de anticlimax in Zweden symptomatisch voor zijn optreden in het Nederlands elftal. Met als dieptepunt de gemiste strafschop tegen de Denen. Zodra hij het oranje-shirt om zijn schouders laat glijden staat er plotseling een andere Van Basten dan de door de Milanese tifosi aanbeden vedette in het roodzwart. Dan verschijnt er een speler die wel hard werkt, zich ten dienste stelt van anderen, maar zelf onvoldoende rendement oplevert. In de Italiaanse competitie benadert hij verschillende records, in het Nederlands elftal heeft hij in dertien wedstrijd slechts een keer gescoord.

Desondanks heeft bondscoach Dick Advocaat al het vertrouwen in Van Basten uitgesproken door hem de aanvoerdersband om de arm te schuiven. In de praktijk betekent dit dat hij de Utrechter daarmee tenminste tot het wereldkampioenschap in 1994 tot de nieuwe leider van Oranje heeft gebombardeerd. “Dankzij Van Basten scoren toch weer andere spelers”, vindt Advocaat. “Daarom is hij nog steeds heel belangrijk voor het Nederlands elftal. Op het EK speelde hij met name tegen Denemarken en Schotland een paar mindere wedstrijden. Maar tegen Duitsland functioneerde hij fantastisch in een rol als leider en inspirator. Misschien wil Van Basten in Oranje wel teveel doen uit een bepaald verantwoordelijkheidsbesef. Je moet je niet verkijken op zijn geringe produktie. Bij Milan speelt hij ook weleens een wat mindere wedstrijd. Maar als je drie duels in de week moet afwerken valt dat voor ons veel minder op.”

De Van Basten die zich gisteren aan de pers presenteerde was niet meer de arrogante, door de paparazzi opgejaagde vedette van de periode '88-'90. Toen was het succes de Milanezen wat in de bol geslagen. Nu gaan ze daar veel beter mee om. Hoe kunnen we je weer aan het scoren krijgen, Marco? “Lever maar veel kritiek. Ik lees jullie kranten wel niet, maar af en toe krijg ik nog weleens wat onder ogen geschoven.” Steekt de voetbalgod, die journalisten zijn voeten laat kussen en ze vervolgens een trap geeft met diezelfde voeten als hij slecht geluimd is, zowaar de hand in eigen boezem? Of was het bedoeld als een grapje? In elk geval gaat het mea culpa niet zover dat hij zich schaart onder de volgevreten vedetten, waar de publieke opinie steeds meer over spreekt. “Ik ben het met die term niet eens. Ik vind wel dat iedereen dat moet kunnen zeggen. De motivatie is er nog wel degelijk. Er zijn ook mensen die roepen om verjonging in het Nederlands elftal. Ze moeten mij dan maar eens vertellen welke jonge spelers al rijp zijn voor Oranje. Ik vind dat de beste moeten spelen. Of je nu 16, 24 of 38 jaar oud bent. Arnold Mühren werd nog Europees kampioen op 37-jarige leeftijd.”

Volgens Van Basten zijn er verschillende factoren aan te wijzen waarom hij bij Milan aan de lopende band scoort en in het Nederlands elftal niet. “Denk niet dat de befaamde Italiaanse defensies minder stug zijn dan voorheen. Je krijgt bij ons altijd nog minder ruimte dan bijvoorbeeld in Nederland. Maar misschien is het wel gemakkelijker om in Italië te scoren dan in interland-wedstrijden. Dat blijft toch het hoogste platvorm van het internationale voetbal. Je ziet ook zelden grote uitslagen. Noorwegen-San Marino (10-0, red.) was echt een uitschieter. Een bijkomend aspect is de negatieve invloed van de nieuwe terugspeelregel. Je krijgt tegenwoordig niet meer de rust om op adem te komen.”

Om Van Basten wat te ontlasten, zal Peter van Vossen vermoedelijk als stoorzender worden ingezet. “Er wordt extern kennelijk ook aan gewerkt om mij vaker te laten scoren”, grijnst Van Basten. Het gevaar bestaat dat de vleugels onbezet raken, operationeel gebied zou Michels zeggen, en de drie aanvallers Van Basten, Bergkamp en Van Vossen zich in het centrum te pletter lopen in een flessenhals. “Wij zijn alle drie in staat om uit te wijken naar de flanken”, wuift Van Basten dat bezwaar weg. “Het maakt mij niet uit hoe ik word aangespeeld. Als ik maar dicht bij het doel komt te staan.”

De nieuwe recruut Peter van Vossen is klaar om zijn opdracht te vervullen. De beweeglijke Anderlecht-speler neemt het ook op voor Van Basten. “Het wordt weleens vergeten dat Marco een geweldige reputatie heeft opgebouwd. Dat gaat op een gegeven moment tegen je werken. Van hem wordt altijd verwacht dat hij scoort. En het is nooit genoeg. Ondertussen weet elke stopper hoe hij te werk moet gaan tegen Van Basten. Want iedere verdediger kent de bewegingen van een wereldspits. Acteren in het Nederlands elftal is inderdaad moeilijker dan op clubniveau. Toen ik na Nederland-Joegoslavië terugkwam bij Beveren vroegen ze mij wat ik die avond had gegeten. Je maakte slidings, je verdedigde mee, zeiden ze. Dat hadden ze mij nog nooit zien doen.”

De strenge bewaking voor Van Basten heeft Dennis Bergkamp tot nog toe in de kaart gespeeld. Zowel tijdens het EK (drie keer) als daarna (Italië twee keer, Noorwegen een keer) bouwde hij een respectabel aantal treffers op. De Ajacied: “Ik heb meestal te maken met een verdedigende middenvelder, terwijl Marco wordt bewaakt door een echte mandekker. Dat scheelt natuurlijk aanzienlijk. Misschien dat met Van Vossen erbij de aandacht wat meer op anderen wordt gevestigd. Alleen zal mijn rol dan wel anders worden. Ik speel dan niet meer in de achterste punt van een driekhoekje, maar ik kom op een lijn te staan met drie middenvelders. Dat is wat minder aanvallend.”

Het Nederlands elftal wordt woensdagavond tegen Polen derhalve volledig afgestemd op Marco van Basten. Conform overigens de ideeën van Johan Cruijff. De mentale druk voor de befaamde spits wordt aanzienlijk vergroot, maar hij wekt niet de indruk daar onder te lijden. “We zullen op een sportieve manier de beuk er in moeten gooien,” klinkt het vastberaden uit zijn mond.