Druk bordeelbezoek bezorgt Thailand aidsramp

Aids is in Thailand volksziekte nummer 1 geworden, "dank zij' de cultuurbepaalde hoge frequentie van het bordeelbezoek. Vijf jaar nadat het eerste ziektegeval werd geconstateerd, is één procent van de bevolking besmet met HIV, het virus dat aids veroorzaakt. De nieuwe Thaise regering staat behalve een campagne tegen aids een harde aanpak van de prostitutie voor.

CHIANG MAI/BANGKOK, 10 OKT. Hoog boven de tafeltjes in Cabbages en Condoms (C&C) hangt een voorbehoedsmiddel voor de groot geschapen man, anderhalve meter lang en dertig centimeter in doorsnee, gewoonlijk in gebruik als viskorf. "C&C' is een restaurant even voorbij Darling Turkish Bath & Massage, op 200 meter van Sukumvit Road in de Thaise hoofdstad Bangkok. Behalve dat het eten er jummie-jum is: gerechten met veel peper, banaan, kokos en koriander, brengt het restaurant vooral de blijde boodschap van het condoom. “Ons voedsel leidt gegarandeerd niet tot zwangerschap”, is het motto.

De wanden van C&C zijn versierd met voorwerpen die het mannelijk lid kunnen omsluiten, bij de ingang verkoopt men "voorbeeldcondooms om de waakzaamheid te verhogen', verpakt in plastic sleutelhangers, en fleurige kapotjes op steeltjes die als een bloemetje in een vaas kunnen worden gezet. Dit alles ter vermaak voor de Thaise man, maar vooral als lering dat aids hem bij zijn meest favoriete tijdverdrijf bedreigt.

In een tempo dat tot nu toe door geen enkel ander land is geëvenaard heeft het HIV, de veroorzaker van aids, zich door Thailand verspreid. In 1987 diende zich het eerste geval van een HIV-geïnfecteerde homoseksuele man aan, nu wordt het aantal besmetten ruwweg geschat op 500.000, van wie 98 procent heteroseksueel is. Een half miljoen seropositieven betekent één procent van de Thaise bevolking, een 25 keer keer zo hoog besmettingspercentage als in de Verenigde Staten (0,04 procent), waar het HIV al veel langer actief is.

Elke dag komen er in Thailand 500 geïnfecteerden bij; wanneer dit tempo doorzet is in 1995 een miljoen Thais besmet. “Dit wordt een regelrechte ramp voor Thailand”, voorspelt Frits Buhrman, de Nederlandse directeur van het farmaceutische bedrijf Pacific Healthcare in Bangkok, dat aids-testen verkoopt.

De reden dat aids zo snel om zich heen kon grijpen is gelegen in de cultuur: vrijwel alle Thaise mannen zijn frequente bordeelbezoekers. Niet de buitenlandse seks-toeristen, uit Westerse landen en Japan, vormen de voornaamste klanten van de massageparlours, Thaise mannen zijn goed voor 95 procent van de omzet. In nagenoeg elke plaats met een lonend aantal inwoners kan een Thaise man aan zijn gerief komen. Betaalde seks is even geaccepteerd als het eten van een bananentoetje met kokosmelk.

Het verrichten van de geslachtsdaad tegen betaling wordt Thaise jongens vroeg bijgebracht. Al generaties lang is het gebruikelijk dat oudere mannen jongens meenemen naar een bordeel en vertrouwd maken met het bedrijven van de liefde. Uit een recent onderzoek onder Thaise recruten bleek dat 73 procent van hen de eerste seksuele ervaring had opgedaan bij een prostituée. 97 procent van de jonge mannen zei het bezoek van een bordeel als een goed gebruik te beschouwen. Van hen zei 40 procent regelmatig een condoom te gebruiken, maar of ze dat ook werkelijk doen, kan niet worden bewezen.

Tegenover het algemeen, door mannen en vrouwen, geaccepteerde bordeelbezoek staat het taboe dat heerst in de "echte' liefdesrelaties op gemeenschap voor het huwelijk. Een jong Thais stel gedraagt zich ten opzichte van elkaar tamelijk puriteins, terwijl de twee afzonderlijke partners allebei een losbandig leven kunnen leiden aan weerszijden van de rode lampjes.

Niet minder dan 500.000 - volgens sommigen zelfs 800.000 - Thaise meisjes en een klein aantal jongens werkt in de seksindustrie. Het besmettingspercentage van prostituées is in bepaalde streken van het land opgelopen tot veertig.

De Thaise seks-gebruiken konden weinig kwaad toen aids nog niet bestond, nu dreigen zij Thailand in grote moeilijkheden te brengen. Testen van jonge militairen in de noordelijk provincie Chiang Mai wijzen uit dat 12,5 procent van hen is besmet met het HIV, in de aangrenzende provincie zelfs 17,2 procent. In Bangkok is vier procent van de recruten drager van het virus.

In de eerste jaren van de ontwikkeling van aids in Thailand onderkenden de autoriteiten de ziekte niet als een probleem. Zoals ook in andere Aziatische landen het geval was (onder andere Japan), deed tot op het hoogste niveau het waanidee opgeld dat Aziaten niet, of in elk geval veel minder, vatbaar zouden zijn voor aids. Tot koele cijfers de overheid van het tegendeel overtuigden.

Tijdens de regering van Chatichai Choonhavan (1988-91) begon minister Meechai Viravaidya een intensieve voorlichtingscampagne. Meechai, die tot vorige maand aanbleef, hield zijn landgenoten voor met dezelfde vrijheid waarmee zij seks bedrijven, te praten over voorbehoedsmiddelen. En dat lijkt, na de eerste lacherige reacties, te zijn gelukt. De bewindsman ging hoogstpersoonlijk de straat op en de bordelen in om gratis condooms uit te delen. Ook Cabbages & Condoms komt uit zijn plannenkoker.

Frits Buhrman, die nauw contact heeft met de Thaise overheid in de bestrijding van aids, geeft hoog op over Meechais campagne. Hij constateert dat dank zij die aanpak de groei van het aantal geïnfecteerden terugloopt (“hoewel het niet mijn belang is, ik wil testen verkopen”), maar waagt te betwijfelen of dat de ramp nog kan afwenden. “Er zijn al te veel aidspatiënten.” Buhrman sluit bovendien niet uit dat in bepaalde groepen een "natuurlijke verzadiging' is opgetreden: “Het merkwaardige statistische feit doet zich voor dat binnen geen enkele groep, ook de intraveneuze drugsgebruikers niet, het percentage HIV-geïnfecteerden boven de 40 procent komt, net alsof er ergens een bovengrens ligt en de rest immuun wordt”.

Meechai heeft er de nadruk op gelegd dat de Thaise man of eigenlijk de hele Thaise samenleving een andere houding moet aannemen. Zo probeert de overheid op zijn initiatief behalve de vraagzijde ook het aanbod van prostituées te beïnvloeden. Thaise meisjes wordt voorgehouden dat dank zij de groeiende industriële ontwikkeling in Thailand er genoeg ander emplooi te vinden is. De stichtelijke boodschap lijkt aan te slaan bij een deel van de Thais, namelijk de stedelijke bevolking die daadwerkelijk profiteert van de almaar uitdijende nijverheid.

Maar de vele etnische minderheden in Thailand, vooral woonachtig in de noordelijke bergstreken, delen veel minder in de stijgende welvaart. Ouders van de "hill tribes' zien er geen been in om hun dochters op jonge leeftijd de prostitutie in te sturen. Verder worden eventuele tekorten in de bordelen de laatste jaren aangevuld door meisjes uit Birma en zelfs China, twee landen waar de inkomens beduidend lager liggen dan in Thailand.

De immunologe Prakong Vitahyasai, verbonden aan de universiteit van Chiang Mai, heeft haar leven gewijd aan de oorlog tegen aids. “Het tellen van HIV-geïnfecteerden is stopgezet”, zegt ze, “we concentreren ons nu alleen nog maar op het voorkomen van besmetting.” Dokter Prakong geeft, temidden van stapels rapporten, microscopen en nondescripte stopflessen, in haar kleine kantoortje in het academisch ziekenhuis, les in aidsbestrijding.

Ze ziet, ervan uitgaande dat een vaccin tegen aids voorlopig niet wordt gevonden, maar één uitweg: “We moeten de eeuwenoude houding van de Thaise mannen veranderen, ze moeten minder naar prostituées gaan of liever helemaal niet”, zegt ze, “en als ze nodig moeten, moeten ze een condoom gebruiken”.

Prakong probeert tijdens lezingen in het land mensen bang te maken voor aids in de hoop dat dit effect zal hebben. “Iedereen kan een gevaar voor een ander zijn”, houdt zij de mensen voor, “en dat is nog waar ook.” Zij en haar man Vicharn, ook immunoloog, hebben een boek samengesteld over aids, dat gebruikt wordt in voorlichtingscampagnes. In de publikaties zijn de afgrijselijkste foto's te zien van aidspatiënten in hun laatste stadium. Prakorn bladert luchtigjes door de bladzijden en geeft er met een doktersnonchalance uitleg bij.

Zij die zijn besmet met het HIV worden door Prakong en haar staf in bescherming genomen tegen zichzelf en de maatschappij. “Wij zeggen nooit tegen de mensen dat ze aids hebben, alleen dat ze drager van het virus zijn en dat ze daarom bepaalde regels in acht moeten nemen om anderen niet te besmetten. Ook als een geïnfecteerde fullblown aids ontwikkelt, vertel ik dat niet, wat schiet je ermee op, je maakt hun leven ondraaglijk.”

In het academische ziekenhuis van Chiang Mai is ook geen aparte kliniek voor aids-patiënten, ze liggen verspreid over diverse afdelingen en dat heeft volgens Prakong nog niet tot problemen geleid. In Bangkok is wel een aparte aidskliniek, waar de patiënten gegarandeerd anoniem worden getest.

Eén van de grootste horden in de bestrijding van aids in Thailand is die andere ingekankerde gewoonte: corruptie. Niet alleen prostituées en souteneurs zitten in "het leven', alle lagen van de macht: politici, bestuurders, politieagenten kennen tussenpersonen die dank zij het gedogen van de bordelen financieel voordeel ondervinden. De acties die de politie in de grote steden bij tijd en wijle met veel poeha houdt tegen prostitutie zijn òf voor de vorm, òf gericht tegen "uitwassen', zoals kinderprostitutie.

De twee weken oude regering van premier Chuan Leekpai zal naar verwachting een krachtig anti-prostitutiebeleid voorstaan. De Palang-Dharmapartij, die in het kabinet zit, heeft voorgesteld alle bordelen in één klap te sluiten. Zover zal het zeker niet komen. In de economische belangenafweging is de seksindustrie voor Thailand voorlopig nog te belangrijk.

Dat wordt anders wanneer de kosten ten gevolge van aids de baten overstijgen, en die tijd is niet ver weg meer. Thailands verbluffende economische groei - de afgelopen jaren constant rondom de tien procent; de militaire optredens van vorig jaar februari en mei dit jaar leidden niet tot een noemenswaardige teruggang - dreigt, zo zeggen experts in Bangkok, te verkeren in zijn tegendeel.

Over vijf jaar is een vermindering van het Bruto Nationaal Produkt met tien tot twintig procent niet ondenkbaar. Frits Buhrman denkt dat complete beroepssectoren, zoals vrachtwagenchauffeurs en visboeren, notoire bordeelbezoekers, met "uitsterven' worden bedreigd. De Thaise mannen zullen moeten kiezen tussen hun culturele pleziertjes of hun naakte bestaan, en die keus moeten ze snel maken. Buhrman heeft er weinig vertrouwen in. “De Thais zijn van nature fatalistisch”, zegt hij, “het komt zoals het komt.”

    • Lolke van der Heide