Deens kabinet komt met scenario's voor "Maastricht'; Kiezer wordt op zijn verantwoordelijkheid gewezen door witboek

BRUSSEL, 10 OKT. De Deense regering heeft gisteren een elegante eerste poging gedaan om de schade na het mislukte Maastricht-referendum van 2 juni te herstellen. Aan het parlement in Kopenhagen werd een 251 pagina's dik "witboek' aangeboden: een staalkaart van mogelijke oplossingen, vergezeld van een analyse van Denemarkens positie buiten de toekomstige Europese Unie.

Definitieve conclusies zijn vermeden, maar de teneur is duidelijk. Als Denemarken het Verdrag van Maastricht definitief om zeep helpt dan zal een kleine groep Europese landen uit de brokstukken een eigen Europese Unie samenstellen. Met alle consequenties van dien. De achterblijvers (zoals Denemarken) zullen jaren nodig hebben om zich weer naar binnen te onderhandelen. 45 jaar Europese samenwerking en economische integratie komen met terugwerkende kracht op de tocht te staan. De huidige Europese Gemeenschap zal er zware schade door lijden. Een proces van "renationalisatie' zal beginnen. Het zal nog moeilijker worden om de lidstaten in Brussel aan de communautaire principes te laten gehoorzamen. Het is zelfs de vraag of uitbreiding van de EG met Scandinavische en Midden-Europese landen nog door zal gaan. “Dat daarvoor de politieke wil aanwezig is, ligt dan niet meer voor de hand”. Kortom, de Deense kiezer wordt op zijn verantwoordelijkheid gewezen.

Tegelijk worden er een aantal ideeën doorgeprikt waarmee de winnaars van het referendum de schok ("wat hebben we nu gedaan?') in de publieke opinie hebben geprobeerd op te vangen. Zo is het juridisch uitgesloten om het Verdrag van Rome, waarop de huidige EG is gebaseerd, voor een enkele Maastricht-weigeraar te laten voortbestaan, terwijl de grote groep "over gaat' naar het nieuwe Verdrag. Met het slim gekozen voorbeeld van de EG-competentie voor milieubescherming wordt de doorgaans milieubewuste Deense kiezer aangetoond dat het onmogelijk is om beide verdragen tegelijkertijd toe te passen. Volgens "Rome' kan over milieubescherming alleen met unanimiteit worden besloten, terwijl volgens "Maastricht' een gekwalificeerde meerderheid al voldoende is. Wie èn Europa èn de natuur wil redden moet dus voor Maastricht stemmen, zo lijkt de boodschap.

Het belang van "Maastricht' wordt tegelijkertijd gerelativeerd. Het verdrag wordt voorgesteld als niet meer dan een "wettelijk kader', waarvan slechts een klein deel (wederom, de milieubepalingen) meteen van kracht wordt. Over de eenheidsmunt en de gemeenschappelijke defensie wordt pas in 1996 besloten, nadat de lidstaten nog eens goed hebben nagedacht over de voorwaarden voor een zo hechte samenwerking. Alleen in de praktijk kan het Verdrag worden “ingevuld en toegepast”, zo wordt de kiezer getroost, zodat het al in 1996 kan worden herzien.

Het Witboek is bedoeld als basis voor onderhandelingen met de oppositie om tot een nieuwe onderhandelingspositie met de EG-partners te komen. Een nieuw referendum zal dan op z'n vroegst volgend jaar zomer plaats kunnen hebben.

Ondanks de zware nederlaag in juni steunt de Deense regering intussen nog altijd het Verdrag. Tijdens Europese ministerraden tonen de Denen zich steevast voorstander van slotverklaringen waarin op "spoedige ratificatie' wordt aangedrongen. Met andere lidstaten is tot nu toe alleen vrijblijvend over het "Deense probleem' gepraat, die dan ook collectief de Deense publieke opinie hebben kunnen negeren. Tot het nieuwe referendum probeert het Deense kabinet om de Europese partners warm te maken voor een aantal extra uitzonderingsbepalingen die in een apart protocol of annex bij het Verdrag gevoegd zouden moeten worden. Over die "annex' zou de bevolking zich dan opnieuw uit moeten spreken. Denemarken heeft al de mogelijkheid om buiten de Europese eenheidsmunt te blijven, maar zou ook graag buiten de defensiegemeenschap blijven. Ook wil Kopenhagen vermoedelijk garanties tegen uitholling van het nationale stelsel van sociale zekerheid.

Het Witboek stelt tenslotte een aantal mogelijke staatkundige posities van Denemarken binnen Europa voor. Alle mogelijkheden zijn opgenoemd: van de totale mislukking van "Maastricht', waardoor de lidstaten op basis van "Rome' door zouden moeten. Tot de volledige ratificatie van Maastricht “met een tijdslimiet, waardoor Denemarken zich kan terugtrekken wanneer de ontwikkelingen niet overeenstemmen met de Deense belangen”. Daartussen in noemt de Deense regering alternatieven als amendementen en speciale arrangementen naast of binnen het Verdrag.

Hoewel de Deense regering nadrukkelijk zegt "geen keuzes' te doen, valt het de lezer niet moeilijk om de meest aantrekkelijke optie te selecteren. “Het verdrag van Maastricht wordt van kracht, terwijl het bij de uitvoering tegelijkertijd wordt aangepast aan de nieuwe stromingen en veranderde voorwaarden in het Europese beeld.” Wie het dan nog niet begrijpt, krijgt het recept van de "veranderde voorwaarden' nog eens voorgeschoteld. "Maastricht' is oké, mits de democratische controle wordt verbeterd, meer decentralisatie en minder inmenging in nationale aangelegenheden wordt toegezegd. Uiteraard zijn ook meer openheid en transparantie in de besluitvorming nodig. Zo sluit Denemarken weer mooi aan bij het nieuwe Europa - dat van de twijfel en de argwaan jegens “de kleine elite die over de hoofden van de bevolking besluiten neemt”.

    • Folkert Jensma