BALKAN

De Balkan. Van burenruzie tot burgeroorlog door Raymond Detrez 255 blz., Hadewijch /BRTN / VAR 1992, f 45,- ISBN 90 5240 107 1

Op de Balkan is sinds 1989, toen de allesbedekkende mantel van het socialisme werd weggenomen, het nationalisme geëxplodeerd en zijn zo ongeveer alle nationale minderheden in het gedrang gekomen. In Joegoslavië en Moldavië woedt een etnische burgeroorlog, elders worden de minderheden belaagd door vaak agressieve meerderheden. De enige uitzondering vormt de Turkse minderheid in Bulgarije, die er dankzij een bijzondere positie in het parlement - ze zit op de wip en houdt de minderheidsregering in het zadel - in is geslaagd een reeks emancipatoire regelingen uit het vuur te slepen. Dat er nog steeds (of liever: dat er opnieuw) etnische Turken naar Turkije emigreren heeft ditmaal niet, zoals in het verleden, van doen met discriminatie en vervolging, maar heeft een economische achtergrond.

Overal elders is het beeld anders. In Roemenië bijvoorbeeld staat de Hongaarse minderheid bloot aan de agressieve en hysterische aanvallen van nationalistische partijen, die hun parlementaire presentie bij de recente parlementsverkiezingen danig hebben versterkt: twee van die partijen kregen samen twaalf procent van de stemmen, een ronduit beangstigend percentage.

De stammenstrijd op de Balkan heeft de minderhedenproblematiek bij iedereen die het wereldnieuws een beetje volgt in huis gebracht, en de verwarring over al die groepen die elkaar, vaak vanuit een achtergrond van eeuwenoude frustraties, naar de keel vliegen zal er de afgelopen drie jaar niet minder door zijn geworden. Wie zijn en wat beweegt de moslims in Bosnië, de Grieken in Albanië, de Albanezen in Kosovo, de Gagaoezen in Moldavië, de Macedoniërs, de Turken in Bulgarije en ga zo maar door?

Wie in dat bos van minderheden (en in de dagelijkse tv-beelden van stukgeschoten gebouwen, huilende vluchtelingen en krijgshaftige milities) de bomen niet meer kan zien, kan terecht bij het onlangs verschenen De Balkan. Van burenruzie tot burgeroorlog van dr. Raymond Detrez. In 1988 publiceerde Detrez, toen het nog betrekkelijk vreedzaam toeging op dat schiereiland vol minderheden, het boekje Burenruzie op de Balkan. Zijn nieuwe boek is daar een zeer sterk uitgebreide, aangepaste en geactualiseerde versie van.

Detrez doceert geschiedenis van de Balkan aan de Katholieke Universiteit Leuven. Hij weet waar hij het over heeft en hij is bovendien in staat die kennis helder op te schrijven. Na een drievoudige inleiding over het nationalisme, de volkeren van de Balkan en het ontstaan van de Balkanstaten volgen elf hoofdstukken over de afzonderlijke minderheden die de afgelopen jaren stuk voor stuk van zich hebben doen spreken, dus ook van minderheden die we in het Joegoslavische geweld alweer min of meer zijn vergeten, zoals de Pomaken (Pomakken, zegt Detrez) in Bulgarije en de Duitsers in Roemenië. Hij sluit zijn boek af met een beschouwing over de Westerse (EG-)houding ten aanzien van het probleem van de nationaliteiten in het algemeen en de Joegoslavische crisis in het bijzonder. De kern van die afronding: het wordt de hoogste tijd dat in CVSE-kader eens aandacht wordt geschonken aan niet slechts de individuele rechten van burgers, maar ook de collectieve rechten van minderheden. Een zeer terecht pleidooi.

Op dit boek valt weinig aan te merken. Er zijn wat details, zoals m.i. het wat kunstmatige onderscheid tussen Makedonië en Macedonië en tussen Walachijers en Walachen, er zijn ook wat kleine slordigheden. En het lijkt me eigenlijk een gotspe de behandeling van de Hongaren in het vooroorlogse Roemenië te illustreren aan de hand van een citaat van uitgerekend de meest notoire van alle Hongarenvreters in Roemenië, wijlen Ion Lancranjan. Het enige echte punt van kritiek is het ontbreken van een hoofdstuk over de zigeuners. De zigeuners in landen als Bulgarije, Roemenië en e-Joegoslavië vormden ten tijde van het socialisme een weggestopte minderheid, genegeerd, gediscrimineerd en vervolgd. Nu laten ze zich niet langer verdonkeremanen en nu pas blijkt ook hoe groot ze als nationale minderheid eigenlijk zijn. Een hoofdstuk over hun problemen in de diverse Balkanlanden zou zeer op zijn plaats zijn geweest.

    • Peter Michielsen