Twee poezen en een aapje = pap

Catherine Roehrig: Spelen met hiëroglyfen. Vert. Tjalling Bos. Uitg. Kluwer. Prijs ƒ 39,90.

Wat is een a? Een a is een letter. Met een letter kun je een klank opschrijven. De a van aapje en appel en andijvie. De vorm van de a betekent niets. We hadden net zo goed kunnen afspreken dat we de klank a opschrijven met de letter b. De b van bbpje en bppel en bndijvie. Bls iedereen dbt zou doen, wbs er niets bbn de hbnd. We zouden ook een heel ander systeem kunnen verzinnen. Als je de klank a wilt opschrijven teken je bij voorbeeld altijd een aapje. En voor de p teken je een poes, voor de j een jurk en voor de e een ezel. Aapje, aapje, poes, jurk, ezel: aapje. Twee poezen met in het midden een aapje: pap. Twee poezen en twee aapjes: papa. Twee poezen, een ezel en een olifant: poep.

Zo schreven de oude Egyptenaren. Hun alfabet bestond niet uit a's en b's en c's maar uit vogels, slangen, rietpluimen en broden. Als ze de a wilden opschrijven tekenden ze een arm, als ze een b wilden schrijven een been en voor een c een zandhelling. Aapje in het Egyptische schrift is: arm, arm, krukje, cobra, gier, oftewel:

Ja is een cobra en een arm, nee is een rivier en twee gieren. Voor elke klank hadden de Egyptenaren een tekening. Voor woorden die makkelijk te tekenen zijn, zoals "zon' of "oog', maakten ze maar één tekeningetje. Zon is bij voorbeeld niet grendel, kwartelkuiken en water maar gewoon:

Net zoals wij niet schrijven "ik hou van Piet' maar "ik ß6 Piet'.

De oude Egyptenaren noemden hun tekeningetjes hiëroglyfen. Dat betekent "heilige tekens'. De mensen die nu in Egypte wonen schrijven al eeuwen geen hiëroglyfen meer. Toen in de achttiende eeuw de piramides werden ontdekt, snapte niemand weer wat de hiëroglyfen betekenden. De onderzoekers dachten dat elk tekeningetje een woord, een begrip, weergaf. Daarom begrepen ze niets van de teksten waarin het telkens maar weer over armen en benen en zandhellingen ging. De Fransman Jean-Francois Champollion ontdekte in 1822 dat veel tekeningetjes klanken voorstellen, net als de letters van ons alfabet.

Het is jammer dat niemand meer in dit mooie schrift schrijft. Jij kan dat nu wel doen, want er is in de winkel een doos te koop die Spelen met hiëroglyfen heet. Er zitten 24 stempels en een stempelkussen in, zodat je zelf hiëroglyfen kunt schrijven. Er zit ook een boekje bij waarin duidelijk wordt uitgelegd wat hiëroglyfen zijn en hoe de oude Egyptenaren ze gebruikten. In het boekje staan ook puzzels. Er zit zelfs een kruiswoordraadsel in hiëroglyfen bij. De jury van de CPNB die elk jaar de beste kinderboeken bekroond, heeft ook dit pakket een prijs gegeven. Deze prijs heet de Boekensleutel en wordt maar een heel enkele keer, voor bijzondere uitgaven, uitgereikt.

Natuurlijk kan je met dit hiëroglyfenpakket geen oud Egyptisch leren schrijven en je kunt ook de Egyptische inscripties in het museum niet lezen. Want de oude Egyptenaren gebruikten voor het woord "aapje' hele andere klanken dan wij. Je kunt de hiëroglyfen alleen gebruiken om Nederlandse woorden op te schrijven. Maar dat kan ook heel handig zijn, bij voorbeeld voor een geheimschrift. Probeer maar eens te ontcijferen wie dit stukje schreef:

(stempels: been, arm, water, zandhelling, arm. Gevouwen doek, brood, rietpluim, onbekend, brood, gier, mond.