"TNO schendt procedures'

RIJSWIJK, 9 OKT. “Ik kan me goed voorstellen dat TNO het aantal proefdieren wil terugbrengen tot een minimum. Maar dat mag er niet toe leiden dat het instituut straks genoodzaakt is ratten- of muizenkolonies te kopen om onderzoek voort te kunnen zetten. In zo'n geval is er sprake van "dubbel gebruik' en daar maken wij ernstig bezwaar tegen”, zegt W.A. de Leeuw van de veterinaire hoofdinspectie van het staatstoezicht op de volksgezondheid.

De Leeuw is speciaal belast met het toezicht op dierproeven, zoals dat is verwoord in de Wet op de Dierproeven. De inspecteur werd dinsdag gealarmeerd door personeel van het Instituut voor Toegepaste Radiobiologie en Immunologie van TNO (ITRI), waar een begin was gemaakt met het vergassen van mannetjes uit de ratten- en muizenkolonies. Daartoe was maandag onder leiding van interim-manager ir. J.J.M. Geenen besloten. Na een etmaal van zenuwachtige aarzeling had het hoofd biotechniek de verzorgers opgedragen met de "euthansie' te beginnen. Enkele verzorgers weigerden mee te werken, anderen vertraagden hun werk, waardoor de schade nog enigszins beperkt is gebleven.

“Het is niet zo dat TNO hier de wet heeft overtreden. Maar duidelijk is dat procedures zijn geschonden, die in fatsoelijke instituten worden gevolgd. Zo dient het verzorgend personeel en de onderzoekers eerst op de hoogte worden gesteld en zeker ook de zogenoemde artikel 14-functionaris. Dat is een dierenarts of bioloog die is gespecialiseerd in de problematiek van de dierproeven. Dat overleg heeft vooral tot doel collectief te bezien of alternatieven mogelijk zijn. Het kan bijvoorbeeld zijn dat andere instellingen zitten te springen om dat soort dieren”, aldus De Leeuw. De artikel 14-functionaris werd pas dinsdagmiddag gekend in de vergassing. Hij is bij uitstek degene die moet toezien op het welzijn van de dieren. De Leeuw heeft zich dinsdagmiddag bij zijn bliksembezoek volledig laten informeren door Geenen. Hij heeft zijn ongenoegen geuit over de gevolgde procedure en geëist van nu af nauwkeurig op de hoogte te worden gehouden. “Daar heb ik alle vertrouwen is. Het personeel is zeer betrokken bij het lot van de dieren. Dat stemt me goed.” De Leeuw sluit uit dat de apen "aan de beurt zullen komen', iets waar het personeel niet gerust op is. Het zou kunnen dat het Primatencentrum volledig wordt geprivatiseerd of zelfs verkocht aan een Amerikaanse belangstellende. “Dan mag je er gevoeglijk van uitgaan dat de 120 chimpansees aan de overkant van de oceaan aan repen worden gesneden”, zegt één van de onderzoekers. Het Primatencentrum beschikt over 120 chimps, 1.200 resusapen en zestig penseelapen. Sinds deze zomer heeft het centrum ook drie nemistrina's.

De Raad van Bestuur van TNO heeft manager Geenen ingehuurd om orde op zaken te stellen bij het instituut - het grootste primatencentrum van Europa - dat zwaar verlies maakt. Vorig jaar heeft Geenen fors gesaneerd bij het Centraal Instituut voor Voedingsonderzoek van TNO in Zeist. Dat zou zo resoluut te zijn toegegaan dat “de mensen ter nauwernood de kans kregen hun tas te pakken”, aldus een onderzoeker bij TNO in Rijswijk. Verder besteedt Geenen zijn tijd deels bij de TU Delft, waar hij de afdeling buitenland onder handen geeft genomen.

De conceptbegroting van ITRI voor 1993 gaat uit van 36 miljoen aan uitgaven en 30 miljoen aan inkomsten. Dat gat van zes miljoen moet door Geenen worden gedicht. Van die 36 miljoen gaat 12 miljoen naar biotechniek. Vier miljoen wordt besteed aan personeel dat zorgt voor verzorging en fok, de rest aan huisvesting, voeding en schoonmaakkosten. Het laboratorium en de onderzoekers kosten jaarlijks 24 miljoen. In totaal werken bij ITRI zo'n 170 mensen. Bij elke bezuinigingsronde loopt de directie steeds weer tegen die hoge kosten van de proefdieren. Die zijn er de afgelopen jaren niet geringer op geworden, nu op het terrein in Rijswijk een nieuw centrum voor de primaten is gebouwd. Het gebouw is enkele maanden geleden betrokken, maar nog altijd niet volledig in gebruik. Zoals bij oplevering bleek is het beneden gevestigde laboratorium voor onderzoek naar virussen ongeschikt voor dat doel. Er is een verbouwing noodzakelijk van bijna één miljoen. Ook het verblijf van de resusapen is nog steeds niet in gebruik bij gebrek aan kooien. De fok van deze apen is al stopgezet. Met resusapen gaat dat eenvoudiger dan bij ratten of muizen. De mannetjes zijn in aparte kooien gezet. Dat kan bij ratten en muizen niet, omdat ze te groot in aantal zijn: er huizen 5.000 muizen en 2.500 ratten. Als alle mannetjes bij elkaar worden gezet vreten ze elkaar op. Vandaar dat voor vergassing is gekozen.

Het opruimen van het "overschot' aan ratten en muizen komt volgens een aantal onderzoekers op een ongelukkig moment, omdat juist wat opdrachten van de farmaceutische industrie zijn binnengesleept. “De lobby van het afgelopen jaar begint vruchten af te werpen, maar het is de vraag of we die opdrachten straks nog aankunnen. Met de kolonies die nu voor een deel zijn vergast, liggen we zeker zes maanden achter op de fok”, aldus één van de onderzoekers.

    • Bram Pols