Planbureau voorspelt financiële tegenslagen

DEN HAAG, 9 OKT. Een veel groter financieringstekort van het rijk, een halvering van de produktiegroei en nauwelijks nog enige groei van de werkgelegenheid. Dat zijn volgens het Centraal Planbureau de gevolgen voor Nederland van recente ontwikkelingen in de internationale economie.

De PvdA roept de vakbeweging op haar looneisen fors te matigen, het CDA dringt aan op nieuwe bezuinigen ter grootte van enkele miljarden guldens.

Volgende week debatteert de Tweede Kamer over de Miljoenennota 1993. Het ziet er echter naar uit dat de cijfers die het kabinet op 15 september publiceerde nu al volstrekt verouderd zijn. Volgens directeur prof. G. Zalm van het Planbureau hebben de jongste berekeningen het karakter van een “waarschuwing”.

Het Planbureau heeft zijn nieuwe berekeningen deze week gemaakt voor de topambtenaren van de Centraal Economische Commissie. De CEC verbindt nog geen beleidsaanbeveling aan de nieuwe cijfers, die nog geheim zijn en volgens het CPB zelf met zeer grote onzekerheid zijn omgeven. Pas begin november komt het Planbureau met "echte' prognoses.

Omdat de gulden relatief duurder wordt, stijgt ook de prijs van de export. Dit leidt ertoe dat de produktiegroei van de bedrijven in 1993 bijna wordt gehalveerd, van 2,25 tot 1,25 procent. De groei van de werkgelegenheid zou terugvallen van 19.000 tot amper 5.000 arbeidsjaren (dat is 15 tot 20.000 personen). Door deze economische tegenvallers zou het financieringstekort van het Rijk niet uitkomen op 19,6 miljard gulden (3,75 procent van het nationale inkomen), maar op 23 à 24 miljard gulden.

Dit betekent een forse tegenvaller voor het kabinet en voor minister Kok van financiën in het bijzonder. Het tekort zou volgend jaar niet met een half procent van het nationaal inkomen dalen, zoals afgesproken in het regeerakkoord van 1989, maar juist met een vol procent stijgen.

De financiële specialist in de Tweede Kamerfractie van het CDA, G.H. Terpstra reageerde vanmorgen streng op de nieuwe berekeningen van het Centraal Planbureau. “De norm voor het tekort moet worden gehandhaafd. Dus zijn er forse extra bezuinigingen nodig.” Hij erkende dat het daarbij dus gaat om een bedrag van drie tot vier miljard gulden.

Pag.3: Inflatie zou volgend jaar door invoer dalen naar 2,75 procent

In de nieuwe prognoses berekent het Planbureau het effect voor Nederland van de koersdaling van het Britse pond en de Italiaanse lire. Anders dan in september gaat men nu wèl uit van een fors lagere dollar, en houdt men rekening met de gevolgen van een tegenvallende wereldhandelsgroei.

Terpstra's collega, A.P.W. Melkert van de PvdA-fractie legde in zijn reactie de nadruk op een matiging van de loonstijging. “Als het slechter gaat, is het niet fair om alleen de mensen met een uitkering en de ambtenaren hiervan de lasten te laten dragen,” aldus Melkert.

Omdat de relatief duurdere gulden de invoer goedkoper maakt, zou de inflatie volgend jaar niet 3,75 procent maar nog slechts 2,25 procent bedragen. De koopkracht van de consument zou daardoor aanzienlijk kunnen stijgen.

Melkert wees vanmorgen op het feit dat in twintig procent van de bedrijven al een cao voor 1993 is afgesproken met een loonstijging van gemiddeld vijf procent. De betrokken werknemers gaan er dus fors op vooruit. Melkert drong er bij de sociale partners op aan om de loonstijging in de nog af te sluiten cao's, fors te beperken.

Volgens de nieuwe cijfers zou de collectieve lastendruk volgend jaar niet dalen van 53,7 naar 53,1 procent van het nationale inkomen, maar juist stijgen tot 53,9 procent. Daarmee zou de norm van het regeerakkoord (53,6 procent) worden overschreden. CDA-parlementariër Terpstra drong vanmorgen ook op dit front aan op “handhaving van de norm”.

Melkert wees in zijn reactie op de grote onzekerheid die volgens het CPB zelf aan de nieuwe cijfers kleeft. De effecten van de lagere rente en de extra groei in Engeland, Italië en de VS zouden niet zijn verdisconteerd. De definitieve prognoses die begin november komen zouden dus gunstiger kunnen uitvallen.

De nieuwe CPB-cijfers laten zien dat de verhouding tussen het aantal niet-actieven en het aantal actieven, die voor 1993 werd geraamd op 0,8862, een vol procentpunt hoger kan uitkomen. Dit getal is van belang voor de koppeling van de uitkeringen aan de lonen. Het kabinet heeft al besloten tot ontkoppeling en wil de uitkeringen in 1993 met 2,5 procent laten stijgen. Echter, omdat via belastingmaatregelen de koopkracht van uitkeringsgerechtigden reeds was gegarandeerd, zou hun koopkracht dankzij de fors lagere inflatie nu aanzienlijk kunnen stijgen.

Het aandeel van de inkomens van de werknemers in het nationale inkomen zou volgens de nieuwe CPB-prognoses volgend jaar niet stabiel blijven op 81,25 procent, maar stijgen tot 82 procent. Dit zou de bedrijfswinsten aantasten, en op wat langere termijn ook de bedrijfsinevesteringen.

Hoe het kabinet reageert op de jongste CPB-cijfers, was aan het begin van de middag nog volstrekt onzeker. Een woordvoerder van minister Kok (financiën) liet weten dat Kok “met argusogen” kijkt naar het convergentieprogramma in het kader van de Europese Monetaire Unie. Dat zou verplichten tot nieuwe bezuinigingen. Bronnen in politiek Den Haag melden echter dat premier Lubbers reeds bij de voorbereiding van de Miljoenennota 1993 moeite had met de daarin opgenomen tekortreductie. Volgens deze bronnen wil Lubbers in tijden van conjuncturele tegenslag “de teugels wat laten vieren”. Kok zou daar tot dusver weinig voor voelen, ook omdat zijn politieke reputatie op het spel staat.

Uit werkgeverskringen komen de laatste dagen en weken eveneens steeds somberder geluiden over de ontwikkeling van de omzet en de werkgelegenheid. Economische directeur F. Lempers van het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond stelde vanmorgen in een reactie dat nu nieuwe forse ombuigingen nodig waren en dat voorgenomen lastenverzwaringen moesten worden afgelast.

Op 30 september presenteerde minister Kok, in antwoord op Kamervragen, reeds Planbureau-ramingen van het effect van de koersdaling van het Britse pond en de Italiaanse lire op de Nederlandse economie. De jongste cijfers laten echter een nog veel somberder beeld zien.