In opvangcentrum rampslachtoffers overheerst apathie

AMSTERDAM, 9 OKT. In sportcentrum Bijlmermeer, de centrale opvangplek voor de slachtoffers, hun familie en vrienden heerst een klinische sfeer. De paar honderd aanwezigen, keurig opgedeeld in groepen van hun afkomst, wachten gelaten op wat komen gaat. “Er komt een dag waarop alles geregeld moet zijn”, meldt een reclame voor een uitvaartverzekering op de muur. In een hoek wordt een jonge vrouw getroost door een elegant geklede man. Alleen het zachtjes schokken van haar hoofd verraadt dat ze huilt.

Vijf dagen na de ramp in de Amsterdamse Bijlmermeer zijn de mensen de uitputting nabij. Hulpverleners lopen rond, de gezichten grauw van vermoeidheid. De mensen praten met gedempte stem. Af en toe klinkt een klaterende lach of wordt een nieuwkomer warm begroet en getroost. Maar wat overheerst onder het kille licht van de sporthal is de apathie. Alleen de soldaten van het Leger des Heils gaan onvermoeibaar door met het verstrekken van koffie, frisdrank en tomatensoep met ballen.

Deelraadslid Chas Warning is een van de honderden vrijwilligers die zich de afgelopen dagen hebben ingezet bij de hulp. Hij pendelt voortdurend op en neer tussen het stadsdeelkantoor, de sporthal, en de Surinaamse sociëteit Kwakoe om misverstanden uit de wereld helpen en olie op de golven te gooien. Op het kale parkeerterrein voor de sporthal groet hij enkele bekenden. Een groep verlaat het gebouw op weg naar familie die juist uit Suriname op Schiphol is gearriveerd.

De gelaten sfeer verklaart Warning uit het wachten op de definitieve lijst van vermisten, die vandaag in de loop van de dag wordt verwacht. “Tot die lijst er is houden de mensen hoop”, meent hij.

Onder de uitputting broeien het verdriet en de onverwerkte emoties bij slachtoffers en hulpverleners. Eerder deze week kwam het tot een uitbarsting bij een groep Antillianen. De formulieren die werden verstrekt door de Sociale Dienst voor het aanvragen van een voorschot bleken niet aangepast aan de situatie. De ambtelijke molens van de dienst draaiden onverstoorbaar door en dus werd de standaardprocedure gevolgd: de aanvragers dienden zich akkoord te verklaren met een toekomstige inhouding op hun uitkering.

Een groep Antillianen reageerden geëmotioneerd. De opgekropte spanning ontlaadde zich op de hoofden van de aanwezige ambtenaren. Door tussenkomst van leden van de deelraad Zuid-Oost en de centrale stad werd de zaak opgelost. Van terugbetalen was onder de omstandigheden geen sprake, zo bevestigde burgemeester Van Thijn nog eens nadrukkelijk.

Er waren meer incidenten waarbij de zenuwen van de betrokkenen op de proef werden gesteld. Hoewel de afgelopen dagen geen vliegtuigen meer over de Bijlmermeer vlogen was er het geluid van de politie-helikopters dat de aanwezigen pijnlijk herinnerde aan de verschrikkingen van zondagavond. Een man die met een sprong van de tweede verdieping zijn leven had gered, kreeg bij het GDH een woning aangeboden op een vijfde verdieping van een gebouw. Een vrouw die zich bij een plaatselijke vestiging van de dienst meldde voor een woning, kreeg het standaardverzoek of ze de eerste maand huur wilde meenemen.

Behalve de incidenten zijn er meer fundamentele tekortkomingen, zo valt te beluisteren. Het opvangen van slachtoffers op één plek is zonder meer het meest efficiënt, maar doet weinig recht aan de verschillende culturen die in de hal zijn vertegenwoordigd, is de kritiek. Het eten en drinken is uitstekend verzorgd, maar de kille atmosfeer van de sporthal en het ontbreken van de geborgenheid van de eigen kring zijn weinig bevorderlijk voor het uiten van emoties.

Eerder deze week waren het vooral allochtone bewoners die onder begeleiding van de politie wat kleding en bezittingen kwamen weghalen uit de appartementen die nog overeind stonden. Ook in de sporthal zijn de blanke aanwezigen, afgezien van de hulpverleners, op de vingers van een hand te tellen. En dat terwijl volgens de gegevens van de woningbouwverening naar schatting een derde van de getroffen bewoners van autochtone afkomst zou moeten zijn. Volgens Warning dreigt het onjuiste beeld te ontstaan dat alleen minderheden het slachtoffer zijn geworden. “Dat is onterecht. De Bijlmer is een multiculturele samenleving. Ik denk alleen dat veel blanke bewoners hun weg naar de autoriteiten wel op eigen kracht weten te vinden en dus niet in de sporthal zitten”, verklaart Warning.

    • Steven Adolf