Che Guevara’s laatste uren

De Argentijn Ernesto Guevara is in Cuba als “El commandante Che’ nog net zo populair als in de jaren vijftig en zestig, toen hij aan de zijde van Fidel Castro de Cubaanse revolutie bewerkstelligde, directeur van de Cubaanse Nationale Bank was en de post van minister van industrie bekleedde. In de ruige bergen van Bolivia kwam vandaag 25 jaar geleden een eind aan zijn leven.

Fidel Castro (links) en Che Guevara (rechts) spreken in januari 1959, vlak na de overwinning op Fulgencio Batista in Cuba. Foto EPA/STR

Het lichaam van Che Guevara. Foto Marc Hutten/AFP

Slechts één foto bestaat er van Che Guevara op de dag dat hij door een dronken Boliviaanse militair als een hond werd afgemaakt. Op 9 oktober 1967 liet CIA-agent Felix Rodriguez zich met zijn eigen camera door een Boliviaanse helikopterpiloot met Guevara fotograferen.

De toen 26-jarige Rodriguez, een Cubaanse balling, was trots op zijn jachttrofee. Ook de helikopterpiloot wilde op de foto met Guevara. Terwijl de piloot zich naast Guevara posteerde, knoeide Rodriguez met sluitertijd en diafragma waardoor de opname grondig verpest zou worden. Hij, en met hem de CIA, zou zodoende als enige in het bezit zijn van een foto met een levende Guevara in gevangenschap.

In Bolivia wilde Guevara met enkele tientallen guerrillastrijders - Cubanen, Bolivianen en Peruvianen - een revolutie ontketenen die zich over het gehele continent zou verspreiden. Rodriguez moest het klungelende Boliviaanse leger helpen in de strijd tegen de guerrilla, in het bijzonder bij de opsporing van Guevara. In zijn in 1989 gepubliceerde boek “Shadow Warrior’ (Pocket Books, USA) beschrijft Rodriguez de gebeurtenissen van die dag nauwgezet.

“Papá cansado” hoorde Rodriguez op 8 oktober door de leger-radio. “Vader” betekende zoveel als “belangrijke guerrilla-commandant”, cansado, het Spaanse woord voor moe, stond voor gevangen en gewond. Even later ontving Rodriguez het bericht “Papá, el extranjero”. Vader, de buitenlander. Dat kon alleen Guevara zijn. Guevara was die dag gevangengenomen en vastgezet in een schoolgebouwtje in het dorp La Higuera. Rodriguez kon die nacht de slaap niet vatten. Luttele uren later zou hij oog in oog staan met “de legendarische commandante Ernesto Che Guevara”, die hij verantwoordelijk hield voor de dood van veel van zijn Cubaanse vrienden.

Omstreeks zeven uur ‘s morgens ging Rodriguez met een kleine helikopter van de Boliviaanse luchtmacht op weg naar La Higuera. Het eerste wat de CIA-agent daar aantrof was het dagboek van Che, foto’s, microfilms en een adressenlijst. In een schoollokaal lag de commandante, geboeid, op een aarden vloer. Rodriguez kreeg toestemming alle spullen van Guevara te fotograferen. Rond tien uur die ochtend kwam er een telefoontje voor de “hoogste officier” in La Higuera, op dat moment kapitein Rodriguez. “U bent gemachtigd door het centrale commando om operatie “500 en 600’ uit te voeren.” Rodriguez’ hart begon sneller te slaan: 500 was de codenaam voor Che, 600 betekende “dood’. Als Guevara in leven gehouden had moeten worden, zou de opdracht “500 en 700’ hebben geluid.

Toen kolonel Zenteno tegen elf uur terugkeerde, zei Rodriguez hem dat hij de uitdrukkelijke instructie van de Amerikaanse regering had te proberen Che onder alle omstandigheden in leven te houden. “Ik wist dat de VS helikopters en vliegtuigen klaar had staan om Che voor ondervraging naar Panama te evacueren en dat het voor de dienst van het grootste belang was Che in leven te houden.” Zenteno koos er voor zijn superieuren te gehoorzamen. Zenteno liet Rodriguez de keus hoe Guevara gedood moest worden.

Lees ook de tv-recensie ‘Wat zou Che vinden van Steenrijk, Straatarm?‘. Erik Dijkstra maakte een mooie serie over Che Guevara. Een vraag die daarna opkwam bij onze tv-recensent: wat zou Che doen als hij woensdag naar SBS6 had gekeken?

Toen Zenteno was vertrokken, overwoog Rodriguez Guevara levend mee te nemen naar Vallegrande. Als de guerrillastrijder daar zou arriveren en veel mensen hem zouden zien, zou het voor de Bolivianen een stuk lastiger zijn Guevara alsnog te doden. Tegelijkertijd herinnerde Rodriguez zich hoe dictator Batista ooit de domme fout had gemaakt een gevangengenomen Fidel Castro na meer dan een jaar cel gratie te verlenen. Castro maakte daar later dankbaar gebruik van. Die fout wilde Rodriguez met Che niet maken. Hij zou Che voor een vuurpeloton zetten “en hem executeren zoals hij zoveel van mijn vrienden had vermoord”.

Che Guevara (links) en Fidel Castro (rechts), vier jaar na de overwinning op dictator Fulgencio Batista. Foto AFP

Even later zat Rodriguez tegenover Che. “Che Guevara, ik wil met je praten.” “Niemand ondervraagt me”, repliceerde Che. Nadat Rodriguez de touwen om Che’s armen en benen had laten losmaken, raakten ze met elkaar in gesprek. Che kreeg wat pijptabak. De laatste tabak die hij rookte, zit nu achter een klein raampje in de kolf van Rodriguez’ dienstpistool. Met de Rolex GMT Master van Guevara is het een van de herinneringen die Rodriguez aan Che en diens laatste dag bewaart. Anderhalf uur lang praatten beide mannen met elkaar. Over Cuba, de revolutie op het Latijns-Amerikaanse continent, de Varkensbaai, Castro.

Rond het middaguur gingen Rodriguez en Che op de foto, nog geen uur later kreeg Che van zijn gesprekspartner te horen dat hij ten dode opgeschreven was. Rodriguez liet Che weten dat hij alles had geprobeerd om zijn leven te sparen, maar dat hij van de Bolivianen de opdracht had gekregen hem te doden. Che trok wit weg.

Buiten het schooltje gaf Rodriguez aan een dronken sergeant, Mario Terán, opdracht om Che te doden. Rodriguez liep weg, om 1.10 uur klonken de schoten. Che was dood. Zijn lichaam werd even later op een canvas stretcher gelegd, die vervolgens aan de onderkant van een kleine helikopter werd bevestigd. Vlak voor het toestel de lucht in ging, verscheen uit het niets een priester op een ezel, die onder de draaiende rotorbladen van de helikopter een kruis sloeg bij zijn lichaam. Vanaf het vliegveldje in Vallegrande werd Che in een ambulance naar de wasserij van het Nuestra Señora de Malta-ziekenhuis gebracht, die tijdelijk dienst deed als mortuarium. Daar mocht de pers hem aanschouwen.

    • Ward op den Brouw