Veelzijdige klarinettist neemt deel aan de Jazzmarathon in Groningen; Don Byron: "Zwarte musici mogen alles spelen'

Iemand die de Duitse bariton Dietrich Fischer-Dieskau “my man” noemt, is dat wel een echte jazzmuzikant ? De zwarte klarinettist Don Byron houdt er wel meer "vreemde' voorkeuren op na. Zo speelt hij graag "klezmer', de bar mitswa- en bruiloftmuziek uit de jiddische "gouden eeuw'. Het komende weekeinde doet Byron mee aan de Groningse jazzmarathon die dit jaar vooral aan de klarinet is gewijd.

“Wie wil er nu een cd van een jazzklarinettist?” vraagt Don Byron retorisch. Hij leidt een kamermuziekensemble dat een mix van kamermuziek en "impro' speelt, en maakt veel "klezmer', een genre waarin niet toevallig de hoofdrol is weggelegd voor de klarinet. In de jazz is er voor dat instrument maar weinig werkgelegenheid. Mensen horen liever een tenorsaxofoon, of, als het niet te luid mag klinken, een dwarsfluit. Op de vraag hoe dat komt, wijst Byron in de richting van een bijna-heilige. “Benny Goodman, die heeft de klarinet veel kwaad gedaan', zegt hij heel beslist. Die kreeg namelijk zoveel over exposure dat iedereen zich later van hem distantieerde en daarmee ook van de (jazz)klarinet. Goodman speelde ook klassiek maar volgens Byron is er in conservatoriumkringen niemand meer die diens Mozartconcerten een oor waardig gunt. Het was daardoor in Byrons jeugd heel moeilijk een goede leraar te vinden. 'Als je zei dat je jazz wilde spelen, betekende dat dat je de klarinet niet serieus nam. En voor een klarinettist is een goede leraar onontbeerlijk. Een saxofoon is gemakkelijker, die kun je thuis leren bespelen met een plaat erbij.”

Waarom ben je dan geen saxofoon gaan spelen ?

'Saxofonisten zijn er al genoeg zou ik zo zeggen. Ik speelde al heel vroeg klarinet omdat de dokter me als therapie voor mijn astma een blaasinstrument had geadviseerd. Dat instrument beheerste ik dus al heel behoorlijk toen ik op het New England Conservatory belandde. Ik speel een beetje piano en ook basklarinet maar dat laatste instrument neem ik bij tournees niet eens mee. Dat de basklarinet momenteel populairder is dan de gewone heeft met de embouchure te maken. Die lijkt meer op die van de saxofoon. Daarom hebben veel saxofonisten na Eric Dolphy de basklarinet erbij genomen: David Murray, Marty Ehrlich, Chico Freeman, Bob Mintzer en vele anderen. Iemand die aardig basklarinet kan spelen, hoeft helemaal geen goede klarinettist te zijn.''

In de klezmermuziek heeft de klarinet de leiding. Hoe komt dat ?

“Door de grote voorbeelden denk ik. In de jaren twintig had je Naftule Brandwein en Dave Tarras. Ikzelf ben als klezmermusicus vooral beïnvloed door de sound van Sammy Musiker die omstreeks '40 in de band van Gene Krupa zat. Mickey Katz uit dat rare orkest van Spike Jones is mijn andere klezmerheld. Ik vond die klezmer stuff leuk om te spelen omdat ik er niets van wist en omdat het genre in het westen niet helemaal serieus genomen werd.”

Niet omdat het "eigenlijk' jazz is, zoals sommigen beweren?

“Met jazz heeft het weinig te maken, al wordt er een beetje in geïmproviseerd, of liever gezegd, geparafraseerd. Toen ik aan klezmer begon, deed het me aan Carl Maria von Weber denken. Door de chromatiek en dat melodramatische. Ik piekerde er niet over om er "jazzy' in te spelen. In klezmer gebruik ik veel meer vibrato, zoals het me nooit geleerd is. Ik zou bij het orkest van Machito nooit bebop hebben gespeeld zoals Charlie Parker dat omstreeks '50 deed. Of zoals Eric Dolphy die in welke context ook, altijd hetzelfde speelde. Ik hou de genres het liefst gescheiden.”

Dat het in de praktijk soms toch anders loopt, bleek vorige maand in het BIMhuis waar Byron tussen de jazzstukken door "op veler verzoek' toch maar wat klezmer speelde, "jewish hip-hop' zoals hij het zelf eens noemde. En op de jazz cd die er uiteindelijk toch gekomen is, Tuskegee Experiments (Elektra Nonesuch 7559-79280-2) staat één zeer afwijkend stuk, Auf Einer Burg, een lied van Robert Schumann, geïnspireerd door de zeer blonde bariton Dietrich Fischer-Dieskau.

Kan dat eigenlijk wel, Duitse romantiek, antiek joods melodrama en gloednieuwe jazz, allemaal gespeeld door dezelfde man? Klarinettist Don Byron heeft er geen twijfels over: “Zwarte musici mogen alles spelen, net als Frank Zappa, David Byrne en Paul Simon.”

Op de Jazzmarathon zijn naast het Don Byron Quintet o.a. te horen: het Edward Wilkerson Quartet, Alvin Batiste's Jazztronauts, Tribute to John Carter met David Murray en Bobby Bradford, het Baikida Carroll Quintet en het Ralph Peterson Fo'tet. 9 en 10/10 Oosterpoort, Groningen.

    • Frans van Leeuwen