Moskou bezorgd over Duits rechts geweld

BONN, 8 OKT. Het rechts-radicale geweld en de vreemdelingenhaat in Duitsland belasten het buitenlands beleid in een tot nu toe ongekende mate. Met deze conclusie is de Duitse minister van buitenlandse zaken, Klaus Kinkel (FDP), gisteren teruggekeerd van een tweedaags bezoek aan Moskou.

De aanhoudende neo-nazistische aanslagen in Duitsland waren door de Russische president, Boris Jeltsin, en ministers Kozyrev (buitenlandse zaken) en Fjodorov (justitie) hoofdthema van de gesprekken gemaakt. De Duitse minister, die Fjodorov dankbaar is omdat deze zijn belofte gestand deed om de vroegere DDR-staatschef Erich Honecker aan Duitsland uit te leveren, had zijn gastheren bezworen dat “een grote meerderheid van de Duitse bevolking niets tegen buitenlanders heeft en aanslagen op asielzoekers met afschuw afwijst”. Kinkel wees er op dat hij vorige maand bij zijn bezoek aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties ook door vele collega's is aangesproken op de golven van radicaal geweld die al maanden door Duitsland gaan. “De internationale geloofwaardigheid van Duitsland als stabiele partner staat op het spel”, zei hij.

De vroegere minister van justitie, op Buitenlandse Zaken sinds hij 19 mei van dit jaar zijn partijgenoot Genscher opvolgde, was op korte termijn ingegaan op een verzoek van Kozyrev om ondanks zijn overvolle agenda een eerste bezoek aan Moskou te brengen. In Bonn heet het dat hij dat ook deed om duidelijk te maken dat Duitsland de in Rusland hevig omstreden hervormingspolitiek van Jeltsin en de zijnen steunt. Kinkel zelf noemde de vorig jaar door Jeltsin toegezegde min of meer autonome Wolga-republiek voor de twee miljoen zogenoemde Volksduitsers in Rusland een belangrijk gespreksthema.

Hoewel daarover afgelopen voorjaar een bilateraal protocol is getekend en Jeltsin gisteren nog eens toezegde dat hij wil blijven bij de vastgelegde (gefaseerde) ontwikkeling naar zo'n republiek, heerst in Rusland en Duitsland grote scepsis of Jeltsin zoiets tegen de wil van de Russische bevolking kan doorzetten. “Wiedergeburt”, de organisatie van Rusland-Duitsers, betwijfelt al maanden dat de Wolga-republiek er ooit komt en adviseert haar leden om naar Duitsland of Zuid-Amerika te emigreren of zich anders te vestigen in de streek rondom Kaliningrad aan de Oostzee (het vroegere Oostpruisische Königsberg).

Kinkel, die gisteren een rij van zo'n duizend Volksduitsers opzocht die voor zijn nieuwe ambassade in Moskou wachtten op uitreispapieren naar Duitsland, erkende dat “negentig procent van de Volksduitsers op gepakte koffers zit”. “Maar men moet van mij niet verwachten dat ik al zeg dat de Wolga-republiek er nooit zal komen”, voegde hij daaraan toe.

In zijn gesprek met Jeltsin had hij gewaarschuwd dat de kwaliteit van de Duits-Russische betrekkingen voor Bonn mede afhangt van wat er terechtkomt van de beloofde Wolga-republiek (in Zuid-Rusland, in een gebied nabij Saratov waar het Rode Leger grote militaire oefenterreinen ontruimt). Het aantal Volksduitsers dat dit jaar (tot eind september) naar Duitsland kwam, beloopt ruim 149.000, van wie 124.000 uit de vroegere Sovjet-Unie (10.000 meer dan in de eerste negen maanden van '91).

In Bonn heeft minister van binnenlandse zaken Rudolf Seiters (CDU), gisteren persberichten bevestigd waarin het heet dat hij tweehonderd, voor een deel gepensioneerde (onder)officieren en 1300 ambtenaren wil inzetten om een achterstand van een kleine 400.000 asielaanvragen te helpen afhandelen. De militairen zouden in een half jaar als "bijzitters' over zo'n 80.000 onafgehandelde aanvragen van vooral Roemeense en Bulgaarse asielzoekers moeten helpen oordelen. De 1300 ambtenaren zullen voor een jaar worden toegevoegd aan de staf van de centrale registratie voor asielzoekers in het Beierse Zirnsdorf. Bovendien zullen er nieuwe asiel-besluitvormingscentra worden ingericht in ontruimde kazernes in Fulda, Hannover, Lübeck en Coburg.

In de eerste negen maanden van dit jaar zijn in Duitsland 320.000 nieuwe asielaanvragen ingediend, 88 procent meer dan in de overeenkomstige periode van 1991. Dit jaar is over 155.000 aanvragen beslist, in slechts 4,6 procent daarvan positief. Volgens Seiters “blijkt uit deze cijfers dat (..) niet te ontkomen valt aan wijziging van de (asielbepalingen van de) grondwet”. Hij doet “een beroep op FDP en SPD om gemeenschappelijk een overtuigend antwoord te vinden op de stroom van asielzoekers en de bescherming door de staat te beperken tot werkelijk politiek vervolgden”.

Het politieke debat in Duitsland over grondwetswijziging is de afgelopen dagen nog gecompliceerder geworden nu er een verwijdering tussen de CDU en de CSU is ontstaan en er binnen de SPD steeds meer verzet blijkt tegen de voorstellen van de partijtop rondom voorzitter en kanseliers-kandidaat Björn Engholm om op voorwaarden mee te gaan met Seiters' plannen om het Duitse asielbeleid straks te schoeien op de basis van de Geneefse VN-vluchtelingenconventie.

De Beierse CSU wil nu, zoals de andere grote partijen, het asielrecht voor politiek vervolgden in principe handhaven, maar zonder (zoals zij eerder met de CDU afsprak) uitdrukkelijke verwijzing naar die conventie en bijbehorende lijsten van landen waar volgens de VN wel of niet wordt vervolgd. Ook wil zij zeer verkorte beroepsprocedures voor afgewezen asielzoekers in plaats van een onverkort recht op individuele toetsing. De CDU (Seiters) wil in feite alle afgewezen asielzoekers alleen een beroepsrecht in hun land van herkomst geven.

De SPD-top, die het principiële asielrecht en het individuele beroepsrecht op toetsing in Duitsland wil handhaven naast de invoering van VN-Länderlisten, moet binnenkort op een komend partijcongres (16 en 17 november) opboksen tegen een groeiend aantal regionale afwijzingen van haar recente koerscorrectie. Het regionale partijgewest Zuid-Hessen heeft zich nu ook tegen de lijn-Engholm (en medewerking aan grondwetswijziging) uitgesproken. Eerder deden dat al de SPD-gewesten in Hamburg, Bremen, Saarland, Nedersaksen, Beieren, Rijnland-Palts en Noordrijn-Westfalen. Het heftige interne debat in de SPD is niet alleen van belang voor de vraag of de SPD haar onmisbare steun geeft voor wijziging van de grondwet maar ook voor de vraag of de Sleeswijk-Holsteinse premier Engholm beschikbaar blijft als kandidaat-kanselier (tegen de CDU'er Helmut Kohl) bij de Bondsdagverkiezingen in 1994.

    • J.M. Bik