Modern strategisch jargon bevat veel eufemismen

In de politiek is het onderscheid tussen woorden en daden betrekkelijk. Anders dan bij Feijenoord zijn woorden voor politici immers hun belangrijkste daden. Ook het gebruik van geweld door de overheid wordt gerechtvaardigd door woorden. De Duitse militaire expansie van de jaren dertig was reeds af te lezen uit het politiek program dat Hitler in Mein Kampf had neergelegd.

Hoe rechtvaardigen regeringen militaire acties nadat de Sovjet-dreiging tegen het Westen is weggevallen? Uit recente publikaties, zoals de veiligheidsanalyse in het rapport van de commissie-Meijer, ontstaat de indruk dat dit vooral geschiedt met behulp van de termen vredesoperaties en crisisbeheersing.

Vredesoperaties omvatten een breed spectrum aan activiteiten, variërend van het zenden van militaire waarnemers via "peace-keeping operaties' tot en met de zogeheten "peace-enforcement'. Peace-keeping operaties vereisen instemming van de strijdende partijen. Gebruik van geweld is slechts toegestaan ter zelfverdediging. Traditionele vredesmachten zijn daarenboven licht bewapend.

De laatste tijd wordt het begrip peace-keeping echter steeds verder opgerekt. Zo dienen konvooien die voedsel naar Sarajevo moeten vervoeren (humanitaire noodhulp) als militair te worden beschouwd.

Bij peace-enforcement moet men denken aan het ingrijpen van de Verenigde Naties in Korea (1950-'53) en tegen Irak ter bevrijding van Koeweit (1990). Hier gaat het om herstel van de internationale vrede en veiligheid in de zin van hoofdstuk VII van het VN-Handvest. Bij dergelijke militaire dwangacties ter herstel van de status quo kunnen grote aantallen slachtoffers vallen, zodat het misleidend is te spreken van vredesoperaties. Vechten gaat hier boven vrede.

In een recente publikatie van een aantal medewerkers van het ministerie van defensie worden alle militaire operaties onder het begrip "crisisbeheersing nieuwe stijl', gebracht. Grootschalige militaire peace-enforcement heet daar "arbitrale crisisbeheersing' of "interventie'. Hoewel in geval van militair ingrijpen door de VN de benaming "externe interventie' de voorkeur verdient boven vredesoperatie of oorlog, werkt ook de term crisisbeheersing verhullend. In alle militaire krachtmetingen is het gebruik van geweld beperkt. Zo zijn in de Tweede Wereldoorlog geen chemische wapens op het slagveld ingezet. Maar het gaat te ver de Tweede Wereldoorlog om die reden als een vorm van crisisbeheersing af te schilderen.

In de volksmond is crisis duidelijk onderscheiden van oorlog in de zin dat de geweldsdrempel wordt overschreden wanneer een crisis uit de hand loopt (dus juist niet wordt beheerst). Militaire dwangacties zoals die tegen Saddam Hussein worden ook door parlementariërs niet als vorm van crisisbeheersing aangemerkt. Het lijkt zaak dit ook in het moderne strategische jargon zo te houden en eufemismen waarmee massaal bloedvergieten wordt gerechtvaardigd, te vermijden.

    • J.G. Siccama