Ierland; Reynolds lost zijn belofte in

Met de aankondiging dat de Ieren in december zich zullen mogen uitspreken over een regeling van de abortus lost premier Albert Reynolds een belofte in die hij deed voor het referendum, op 18 juni van dit jaar, over het Verdrag van Maastricht. Hij zegde het referendum over abortus toe om daarmee te voorkomen dat de abortuskwestie de aanvaarding van "Maastricht' in gevaar zou brengen.

Aan het Verdrag van Maastricht werd, op instigatie van de toenmalige Ierse minister van buitenlandse zaken, Gerry Collins, een protocol gehechtdat bepaalde: “Geen enkele bepaling van het Verdrag betreffende de Europese Unie, van de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en akten tot wijziging of aanvulling van deze Verdragen doet afbreuk aan de toepassing in Ierland van artikel 40.3.3. van de grondwet van Ierland.” Het merendeel van de Ieren was daardoor gerustgesteld - vooral degenen die vreesden dat abortus door "Europa' mogelijk zou worden gemaakt. Het verdrag werd met 69 procent van de stemmen aanvaard.

Het is niet voor het eerst dat de Ieren zich uitspreken over abortus. Op 8 september 1983 spraken de kiezers zich met 67 procent uit vóór opneming van een abortusverbod in de grondwet. Niet dat abortus tot die tijd toegestaan was, maar door deze bepaling in de constitutie te zetten wilden de tegenstanders voorkomen dat een simpele wetswijziging of bemoeienis van het Europese Hof van Justitie zou leiden tot liberalisering van de bestaande situatie. In 1987 werd de wetgeving verder verscherpt: publikatie van informatie over de abortusmogelijkheden in het buitenland werd verboden: geen adressen en telefoonnummers meer van klinieken in Ierse kranten.

Het nieuwe referendum zal, naar verwachting, op 3 december worden gehouden. De kiezers zullen zich moeten uitspreken over de vraag of vrouwen het recht dienen te hebben naar het buitenland te reizen om een abortus te ondergaan, of zij het recht hebben om kennis te nemen van mogelijkheden om een abortus te krijgen en over een nog niet definitief geformuleerde vraag met betrekking tot de abortuswetgeving in Ierland zelf.

Over de formulering van die laatste vraag is Reynolds nog in gesprek met de andere politieke partijen. De premier zelf zou abortus in Ierland zelf willen mogelijk maken wanneer het leven van de moeder in gevaar is. De voorgestelde formulering luidt: “Het is onrechtmatig het leven van een ongeborene te beëindigen tenzij een dergelijke beëindiging noodzakelijk is het leven - wel te onderscheiden van de gezondheid - van de moeder te redden wanneer er sprake is van een ziekte of aandoening van de moeder die een werkelijk en substantieel risico voor haar leven met zich meebrengt, waaronder niet het risico van zelfvernietiging wordt begrepen.” Je moet daarbij denken aan buitenbaarmoederlijke zwangerschappen of zwangerschappen waarbij sprake is van kanker aan de baarmoeder, aldus de Ierse premier in een toelichting. Dreiging van zelfmoord valt er uitdrukkelijk niet onder. De oppositie heeft al laten weten dat zij geen kans ziet om voor morgen, het tijdstip dat door de premier was genoemd, definitief ja of nee te zeggen tegen deze formulering.

De abortuskwestie kwam eerder dit jaar weer in volle hevigheid in het centrum van de belangstelling te staan toen een Ierse rechter een 14-jarig meisje, dat zwanger was geraakt na verkrachting door de vader van een vriendin, verbood naar Engeland te gaan om een abortus te ondergaan. Het Hooggerechtshof maakte deze beslissing later ongedaan met als argument dat het leven van het meisje in gevaar was, aangezien ze met zelfmoord had gedreigd. In zulke gevallen moet het ondergaan van abortus in het buitenland worden toegestaan, zo meende het hoogste rechterlijke college.

Vooral de derde vraag van het referendum wordt algemeen beschouwd als een concessie aan de katholieke kerk, die vasthoudt aan de stelling dat abortus alleen mag als het leven van de moeder direct in gevaar is. Pro-life groepen in Ierland hebben zich dan ook positief uitgelaten over de aanstaande volksraadpleging. Want niemand twijfelt eraan dat de overgrote katholieke meerderheid herbevestiging van het Ierse abortusverbod zal steunen. Het antwoord op de eerste twee vragen zal de Ierse samenleving weer enkele maanden diepgaand verdeeld houden.

    • Herman Amelink