Grafisch toerisme in Frankfurt

In Frankfurt, waar het altijd om zaken en cijfers gaat, stonden op de Buchmesse zeven dagen lang de vertegenwoordigers van achtduizend firma's uit honderd landen - voor hoeveel nullen hebben zij verhandeld?

Dank zij de som van hun handelsdrukwerken komt de grafische wereldtoerist hier moeiteloos aan zijn trekken. Hij drentelt slechts en registeert. Als op een vliegveld ontsluit iedere hal voor hem een ander continent. Over het "rollend' tapijt - de lopende band voor voetgangers - laat hij zich met een zwerm kwetterende nonnen meevoeren naar hal 5 van het religieuze boek of hij slaat rechtsaf naar Mongolië. Op deze buitenpost van de beurs lijkt iedere handelsgeest geweken. In serene rust lezen Chinezen met hoed op en jas aan hun rijstpapieren bundeltjes, onbereikbaar voor de hitte en herrie van de Messe. Een volmaakt on-ontworpen papiertje informeert in dansende loden letters over een voorgenomen uitgave, de Qing Shi Lu, in het Mongools: “It you are interested it it. Please send your subscription order along with your cashu or check Payable to China Bank.” Onderschat nederige drukwerkjes nooit, het gaat hier om een uitgave in honderd delen. Prijs: vijfduizend dollar per set.

Verder gaat de wereldreis naar India en Pakistan. Het wervende drukwerk van de rest van de wereld maakt hier plaats voor geschilderde reclame op doek. Op zo'n affiche van dunne stof, beschilderd met fraaie marmeren pilaren en grijze olifanten, leest de reiziger: “we are equipped with latest technology; call on us for designing, quality printing, binding & in time delivery.” De eigenaar veert op uit zijn hoek en vraagt honderd marken voor het boek, maar de boektoerist kwam immers niet om te handelen en zijn tocht voert verder. Langs overvolle Egyptische stands waar de opgetaste produktie van tientallen jaren de kletsende kopers aan het zicht onttrekt, langs de vurige vertegenwoordigers van het "cultuurcentrum Koerdistan', waar boeken zo te zien bijzaak zijn, en langs de kleine kiosk van Oezbekistan, waarin het hele aanbod bestaat uit een boek in de vorm van tientallen originele aquarellen op zoek naar die ene financier.

In de hal met luxe-kunstboeken vindt de toerist internationale selecties "best verzorgde boeken', samengesteld door de Frankfurter Stiftung Buchkunst, die twijfelachtige schoonheden uit Jamaica, Columbia en Zimbabwe al net zo gretig lijkt te verwelkomen als de monsterachtige catalogus uit Nederland. Maar wat gebeurt er in Duitsland zelf? Zo te zien wordt het Oostduitse streven gemakkelijk gesmoord in het overwicht van de "Wessies'.

Op zoek naar de oude heilstaten belandt de toerist op een tentoonstelling van rock & roll-samizdat, grauwe, getikte, gefotokopieerde en aan flarden gelezen boekjes uit het ondergrondse circuit van de voormalige Sovjet-Unie. De doorleefde boekjes doen denken aan de pamfletten van Provo: de affiches - aankondigingen van popconcerten - lijken met hun rauwe rode biljetletters op de propaganda van de Sovjet-revolutie. Hier stuit de wandelaar op een wegversperring, een machtige Rus die midden op het pad een merkwaardig drukwerkje uitspelt. De reiziger vergaapt zich aan stokoude letters, uitbundige kleuren en compromitterende bolvormen en beseft dat het een kersvers sexkrantje uit Moskou betreft. De Rus is plotseling verzadigd en beent weg. Een andere klant schiet naar voren en grist het verfrommelde blad voor drie mark ongelezen mee. Intussen verdwijnen de beduimelde samizdat-boekjes geheel in stijl op sluikse wjze van de schappen en wisselen bleke Duitse bankbiljetten van eigenaar. “They only go for Marx without an x,” mompelt een Brit bevreemd.

Maar die kapitalistische ijver beheerst zeker niet iedereen. Het voormalig Oostberlijnse vormgevingstijdschrift Form + Zweck, ooit een gortdroog periodiek, is op miraculeuze wijze ontstegen aan de ontbinding van het moederinstituut ("Amt für Industrielle Formgestaltung') in 1990; sindsdien verschenen vijf afleveringen in nauwe samenwerking van de onafhankelijke redactie met de nieuwe vormgevers (Grappa, eveneens ex-DDR). Hier bereikt de wereldreis van de grafische toerist zijn schitterende en prikkelende hoogtepunt. Hij koestert zijn vondst en maakt zich uit de voeten.

    • Koosje Sierman