Felle kritiek China op Hongkong; "Rede gouverneur gaat in tegen akkoord uit 1984'

PEKING, 8 OKT. China heeft zich in felle termen gekeerd tegen de politieke hervormingen in de Britse kroonkolonie Hongkong, die gouverneur Chris Patten gisteren in zijn eerste belangrijke beleidsrede heeft voorgesteld. De woordvoerder van het Chinese ministerie van buitenlandse zaken Wu Jianmin bestempelde tijdens zijn wekelijkse persconferentie de voorstellen als “duidelijk in strijd met de letter en de geest van de Gezamenlijke Verklaring”, het Chinees-Britse document van 1984 dat de soevereiniteitsoverdracht in 1997 vastlegt.

Wu zei dat met name de bepalingen inzake de intensivering van samenwerking en consultaties gedurende de laatste helft van de overgangsperiode (1991-1997) geschonden worden. “De voorstellen zullen beslist obstakels vormen tegen een soepele overdracht. De Chinese zijde is hierover diep verontrust”, aldus Wu. Hij vervolgde dat het Chinese standpunt altijd is geweest dat er geen ingrijpende veranderingen in het politieke systeem in Hongkong mogen plaatshebben en dat de evolutie van de politieke instellingen zich in overeenstemming met de Basiswet, de mini-grondwet voor de Hongkong Speciale Administratieve Regio (SAR), moet voltrekken.

Hij waarschuwde “in alle ernst” dat China geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen zal dragen als de evolutie van het politieke systeem zal afwijken van de basiswet, die in 1990 door een benoemde commissie met een Peking-Chinese meerderheid zonder enige inspraak van de bevolking van Hongkong is ontworpen en daarna door het Nationale Volkscongres in Peking is bekrachtigd.

Op de vraag wat Peking zal doen wanneer Patten vasthoudt aan zijn aangekondigde hervormingen en die unilateraal doorvoert antwoordde Wu dat hij in eerste instantie hoopte dat de verschillen zullen worden geregeld door middel van overleg. Op 21 oktober zal Patten zijn eerste bezoek aan Peking brengen.

De verwachting is dat China, indien Patten volhardt, als eerste tegenmaatregel zijn fiat voor de bouw van Hongkongs nieuwe zeer kostbare vliegveld opnieuw zal uitstellen. Woordvoerder Wu zei over deze kwestie dat er voor de vliegveldbesprekingen een aparte commissie is die regelmatig bij elkaar komt en dat als beide zijden de Gezamenlijke Verklaring van 1984 en het vliegveldmemorandum dat premier John Major vorig jaar september in Peking tekende, strikt in acht nemen de bestaande problemen zullen worden opgelost.

Waarnemers in Hongkong zijn echter unaniem van mening dat China zijn medewerking aan het vliegveld koppelt aan Britse inschikkelijkheid op het gebied van politieke hervormingen. China kwam enige maanden geleden met nieuwe bezwaren tegen de vliegveldfinanciering nadat premier Major in Londen de liberale Hongkong-politicus Martin Lee had ontvangen, waarop maandenlang gespeculeerd werd dat de nieuw-benoemde gouverneur Chris Patten, Lee in zijn persoonlijk kabinet (Executive Council) zou benoemen.

Lee, die tijdens Hongkongs eerste directe verkiezingen vorig jaar verreweg de meeste stemmen haalde, is uiteindelijk niet benoemd wegens China's niet aflatende dreigementen. Peking beschouwt Lee als een subversief element, wegens zijn steun aan de democratische krachten binnen China. Pattens uitbreiding van het aantal gekozen leden van de Wetgevende Raad van 18 nu tot 39 (op een totaal van 60) bij de verkiezingen van 1995 zijn ook zonder de benoeming van Lee onverteerbaar genoeg voor China.

De vrees bestaat dan ook dat China's zegen voor de financiering van het vliegveld en bijbehorende infrastructuurprojecten de prijs zal zijn die Patten voor zijn democratische hervormingen zal moeten betalen. Zonder China's fiat zijn de grote internationale banken en investeerders huiverig om geld in het vliegveld van tussen de 30 en 40 miljard gulden te steken.

Het alternatief is dat de regering van Hongkong haar eigen financiële middelen, o.a. de deviezenreserves aanwendt. Patten heeft al indicaties in die richting gegeven. Tevens heeft hij vandaag gezegd dat China geen veto over zijn interne hervormingen zal krijgen en dat hij geen langdurige krachtmeting met China zoekt, maar die niet uit de weg zal gaan.

Patten is de eerste Britse politicus die tot (laatste) gouverneur van Hongkong is benoemd. Zijn voorgangers waren sinologen/diplomaten die uiterst omzichtig met China omgingen. Patten heeft een robuuste, directe regeerstijl geïntroduceerd die hem in drie maanden tijd een ongekende populariteit onder de 6 miljoen Hongkong-Chinezen heeft bezorgd. Zakenlieden menen echter dat dat snel zal veranderen als de confrontatie met China uit de hand gaat lopen en die Hongkongs economie zal schaden. “Ik ben bang dat Patten niet beseft dat China zo'n arsenaal van machtsmiddelen en trucs heeft om Hongkong te treffen dat hij het nooit kan winnen”, zei een zakenman uit Hongkong in Peking.