Californië wordt dit jaar het land van Clinton

EL SEGUNDO, 8 OKT. Het is een nostalgisch tafereel geworden: gelukkige, welgestelde werknemers in een straaljagerfabriek in Zuid-Californië. Dinsdag stonden er enkele honderden in de produktiehal van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Northrop, maker van de F-18 Hornet. Als geprogrammeerd juichen de mecaniciens en directeuren voor hun number one customer, vice-president Quayle. De overheid heeft een vervolgopdracht geplaatst voor een gemoderniseerde Hornet. Quayle wordt gevolgd door een infanterie van cameramensen, fotografen en geluidshellebaardiers met microfoons op lange stokken. De opdringende omstanders, de op één centrale figuur gerichte cameralichten maken het tot een barokke, religieuze voorstelling. De boodschap voor de kijkers thuis: Quayle, redder van de defensie-industrie. “Ik kan u niet vertellen wat de toekomst van het F-18-programma is, als Clinton president wordt. Maar ik weet wel wat er gebeurt onder Bush en Quayle. We zullen de F-18 blijven bouwen. Het is in ons nationale belang om de sterkste defensie in de wereld te hebben. Dat vertaalt zich in goed betalende banen en we houden dat zo”, zegt hij.

Die taal begrijpen de defensiewerknemers. Veel collega's bij andere bedrijven hebben de zestien dollar per uur met alle toeslagen en verzekeringen in de luchtvaartindustrie moeten inwisselen voor vier en een halve kale dollar bij de McDonalds of de Taco Bell of voor helemaal niets. Het industrieterrein in El Segundo, grenzend aan het vliegveld van Los Angeles, wordt akelig leeg. Kantoorgebouwen staan te huur, hallen zijn gesloten. Hughes (raketten) is weg, Lockheed is naar Georgia verhuisd en een andere vliegtuigfabriek heeft de deuren gesloten.

Er zijn weinig alternatieven in de zware industrie. Van de autofabrieken is alleen een joint venture tussen Toyota en General Motors in Californië overgebleven. Over het geheel genomen heeft Californië in drie jaar 750.000 banen verloren, bijna 10 procent werkloosheid, afgezien van de mensen die niet meer zoeken of onderbetaald worden.

Met het oog op de verstopte wegen, onveiligheid, strenge milieuregels en ruimhartige sociale wetgeving wil 14 procent van de bedrijven daadwerkelijk vertrekken en denkt 24 procent daarover. Slechts 30 procent van de Californiërs vindt zijn deelstaat de beste plaats om te leven. Verhuisauto's gaan meer uit dan in. Een fikse aardbeving, aardverschuivingen, bosbranden en rassenrellen hebben de Zuidcaliforniërs een kwetsbaar gevoel gegeven. Protect yourself, is de boodschap.

De Reagan-aanhangers van de vrije markt beseften hun afhankelijkheid van de overheid niet. Maar natuurrampen, rellen en lege wapenfabrieken hebben de Californiërs daaraan herinnerd. Zuid-Californië is met zijn kwetsbare ecologie een groot overheidsproject. Ook de pioniers hadden Washington hard nodig bij de ontwikkeling van de droge woestijn.

Dit jaar is de staat het land van Clinton. Deze felbegeerde prijs, goed voor een vijfde van het benodigde aantal stemmen om tot president te worden gekozen, gaat waarschijnlijk naar de Democratische kandidaat. Clinton voelt zich zo zeker dat hij zijn tijd liever aan andere, kleinere staten besteedt. Bush komt er ook niet meer, omdat hij de staat zo goed als opgegeven heeft. Zelfs in het conservatieve Orange County, de voorstedelijke kolos ten zuiden van Los Angeles, haalt hij waarschijnlijk geen meerderheid. Hillary Clinton werd er enthousiast onthaald door een gehoor dat driemaal zo groot was als dat van Barbara Bush, die een maand eerder kwam. En er waren veel Republikeinse vrouwen om de Democrate te huldigen. De felle tirades tegen haar en tegen feminisme en abortus tijdens de partijconventie in Houston heeft vrijheidsgezinde Republikeinen van hun partij vervreemd. Ook de Californische partij-afdeling heeft ondanks een boycot door de gematigde gouverneur Wilson, een extreem-rechts partijprogramma aangenomen. Toen Quayle maandag een paar blokken over de straten van het sociaal liberale San Francisco wandelde, werd hij algemeen uitgejouwd. Hij keek verbluft. Bij zijn goed georganiseerde campagnes waren de mensen zo aardig. Hij zocht meteen de beschermende kooi van zijn limousine weer op.

Kathryn Thompson, een prominente projectontwikkelaarster in Orange County, is een van de prominente overlopers naar de Democraten. Zij zat in 1988 in de club van 100 belangrijkste schenkers aan de campagne van Bush maar organiseerde dit jaar een lunch voor Clinton. Ze bewondert Hillary.

De Democraten hebben dit jaar een ongekend aantal nieuwe kiezers geregisteerd. “Niemand juicht over Bush, want er is niet zoveel om over te juichen”, zegt Robert Scott, voorzitter van de Kamer van Koophandel in de San Fernando Valley, een agglomeraat van meer dan een miljoen mensen, ten noorden van Los Angeles. Zelf is Scott een typische Bush-Republikein, iemand die wil dat de wetgevers zoveel mogelijk stil zitten. “Elke nieuwe wet kost weer geld”, zegt hij. Maar Bush, de ideale kandidaat voor de Kamer van Koophandel, heeft zichzelf wel erg slecht aan het publiek verkocht, vindt hij. “De mensen stemmen niet zozeer voor Bush als wel tegen Clinton”, zegt hij.

Deelstaatparlementariër Pat Nolan was als Republikein een echte Reagan-man en hij is beduusd door deze snelle verandering in de politiek. Door herindeling van kiesdistricten heeft hij ook een deel van het door rellen geteisterde gebied onder zijn hoede gekregen. “De meerderheid van mijn kiezers is nu niet-blank”, zegt hij. Een paar maanden geleden verwachtten de Republikeinen dat ze door de herindeling van de districten een meerderheid in de deelstaat zouden halen maar dat zit er niet meer in. De Republikeinse gouverneur Wilson heeft nu een referendum georganiseerd over een voorstel dat hem bijna dictatoriale macht geeft over de begroting. Hij heeft al drastisch gesnoeid in onderwijs en bijstandsuitkeringen.

Al dat lijden geeft de Democraten een stapje voor. Beide Senaatszetels zijn komen dit jaar vrij en de twee Democratische kandidaten, Barbara Boxer en Diane Feinstein, zijn favoriet. Deze maatschappelijk succesvolle vrouwen dienen als tegengif tegen de ultraconservatieve richting van de Republikeinen. Pat Nolan beziet deze duizelingwekkende ommekeer filosofisch: “Na het einde van de Koude Oorlog zitten we in een overgangstijd. Maar de mensen houden niet van de onzekerheid die dat met zich meebrengt.”

    • Maarten Huygen