Unita kan zonder VS en Z-Afrika guerrilla niet volhouden; Unita begint zonder steun weinig

NAIROBI, 7 OKT. Het lot van Angola zal de komende dagen in belangrijke mate worden bepaald door beleidsmakers in Washington en Pretoria. Zoals iedereen in Angola vreesde en velen verwachtten hebben Jonas Savimbi en zijn Nationale Unie voor de Totale Onafhankelijkheid van Angola (Unita) hun verlies bij de verkiezingen niet geaccepteerd. Savimbi roert woedend de oorlogstrom. Uit verscheidene delen van het land komen verontrustende berichten over troepenbewegingen van Unita-soldaten.

Kenners van Unita en andere Angola-waarnemers hebben nooit enige twijfel gekoesterd: Savimbi zou een nederlaag bij de presidentsverkiezingen niet aanvaarden. “Savimbi is absoluut van plan aan de macht te komen, met eerlijke of oneerlijke middelen”, commentarieerde een diplomaat begin vorige maand in de hoofdstad Luanda. Savimbi is een ijdel man die, alsof het recht hem door een hogere macht is gegeven, vindt dat hij de enige leider voor Angola is. Hij vertoont in die zin sterke gelijkenissen met Malawi's "president voor het leven' Hastings Banda of Zaïres leider, de "Gids' Mobutu.

Savimbi's klachten over fraude kunnen niet simpelweg van de hand worden gewezen als wilde beschuldigingen afkomstig van iemand die niet tegen zijn verlies kan. De nog geen duizend buitenlandse waarnemers konden onmogelijk nauwgezet alle bijna zesduizend verspreid gelegen stemlokalen in het land controleren. In en om het zuidelijke Mavinga bijvoorbeeld dienden vijf waarnemers 85 stemlokalen in de gaten te houden, een vrijwel onmogelijke opgave. Onregelmatigheden waren dus mogelijk en hebben vermoedelijk op kleine schaal ook plaatsgehad.

De algemene indruk is echter dat de onafhankelijke Angolese verkiezingsfunctionarissen tijdens de twee verkiezingsdagen hun uiterste best deden het proces eerlijk te laten verlopen. Voor vele oudere Angolezen was het hele ritueel om in het geheim een politieke keuze te maken een geheel nieuw concept en zij werden in de stemlokalen uitgebreid voorgelicht op welke wijze hun stem uit te brengen. Vertegenwoordigers van alle politieke partijen mochten hierop nauwgezet toezien, ook bij het tellen van de stemmen. Wanneer er fraude is gepleegd kan dat nooit op zo'n grote schaal hebben plaatsgehad dat dit Savimbi zijn zege kostte.

In de psyche van een guerrillastrijder kan er alleen gewonnen worden. Met die instelling gaat een rebel de veldslag in en met die instelling deed Unita aan de verkiezingen mee. Veel Unita-aanhangers zullen bereid zijn een bevel van Savimbi op te volgen de oorlog te hervatten, immers alleen de totale eindoverwinning is aanvaardbaar voor een bush-strijder.

Unita beschikt over een geschatte 20.000 tot 25.000 niet-ontwapende soldaten op verschillende geheime plaatsen in het land. Degenen uit Unita die werden opgenomen in het nieuwe nationale leger vallen slechts op papier onder het bevel van de opperbevelhebber van de staat. Ook zij kunnen de stem van hun leider Savimbi nauwelijks negeren. Wapens zijn voor iedereen overvloedig voorhanden in Angola.

De burgeroorlog in Angola duurde mede zo lang door de grootschalige buitenlandse inmenging. Het Zuidafrikaanse leger vocht voor en met Unita, Amerika gaf de rebellen financiële en technische hulp. Aan de andere zijde kon de regering van de Volksbeweging voor de Bevrijding van Angola (MPLA) de strijd zo lang volhouden door de hoge staatsinkomsten uit oliewinning en door militaire interventie van Cuba en de Sovjet-Unie. Met het einde van de Koude Oorlog nam de buitenlandse steun voor zowel Unita als MPLA af waarna een vredesakkoord tot de mogelijkheden ging behoren.

Zonder het groene licht van Pretoria en Washington zal Unita niet haar militaire kracht kunnen herwinnen van tijdens de burgeroorlog. De teleurstelling in Washington na Unita's nederlaag dat de Amerikanen jarenlang op het verkeerde paard hebben gewed in Angola, moet groot zijn. Amerikaanse functionarissen gaven de laatste dagen blijk van een grote verbazing over de marges waarmee de MPLA heeft gezegevierd. Maar tegelijkertijd onderstrepen zij de uitslag te aanvaarden en oefenen ze druk uit op Savimbi hetzelfde te doen. Ook de Veiligheidsraad deed gisteren een beroep op Savimbi, en uit Pretoria komen al enkele dagen gelijksoortige geluiden. Kortom, Zuid-Afrika en Amerika geven blijk Unita niet te zullen steunen in een nieuwe guerrillastrijd.

Als morele verantwoording voor de hulp aan Unita gold altijd dat Savimbi streed tegen een communistisch regime dat nooit vrije verkiezingen toeliet. De MPLA ontdeed zich in de laatste twee jaren van de communistische ideologie en de Angolezen mochten vorige week voor het eerst hun stem uitbrengen. Zuid-Afrika is inmiddels goede zakenrelaties aangegaan met de MPLA-regering, banden die vermoedelijk zullen prevaleren boven de oude vriendschap met Unita.

Amerika houdt nog afstand van de MPLA en opende bijvoorbeeld nog geen ambassade in Luanda. Maar ook in de Verenigde Staten wordt met gretige ogen gekeken naar de grote grondschatten in Angola. Met de inmiddels opgedane kennis over de beperkte populariteit van Unita en Savimbi zal in de Amerikaanse politiek jegens Angola vermoedelijk dit keer een realistische aanpak de voorkeur genieten.

    • Koert Lindijer