Handelsoverleg gaat naar climax; Brussel en VS doen dit weekeinde een ultieme inspanning voor GATT-akkoord

LUXEMBURG, 7 OKT. In ieder geval tot en met aanstaande weekeinde is sprake van een stilzwijgend overeengekomen wapenstilstand in de handelsoorlog tussen de EG en de Verenigde Staten over soja en staal. Zondag gaan namelijk toponderhandelaars van beide handelsblokken in Brussel om de tafel zitten, in wat algemeen wordt beschouwd als een laatste poging om alsnog een doorbraak te forceren in de 6 jaar geleden in Uruguay begonnen GATT-onderhandelingen over liberalisering van de wereldhandel.

Om de sfeer aan de vooravond van dit ultieme overleg niet te verpesten, hebben de VS nog steeds geen vergeldingsmaatregelen getroffen tegen subsidies uit Brussel aan producenten van soja en andere oliehoudende zaden in de EG, ondanks een ultimatum dat vorige week donderdag verstreek. En om diezelfde reden heeft de EG, ondanks Franse druk, nog steeds geen acties ondernomen tegen recent ingevoerde Amerikaanse importheffingen op Europees staal. Aan beide kanten lijkt er, ondanks de felle woordenstrijd van de afgelopen maanden, iets te groeien van bereidheid om zaken te doen.

Het informele overleg in Brussel zal namens de EG worden gevoerd door de commissarissen Frans Andriessen (buitenlandse betrekkingen) en Ray MacSharry (landbouw). De Amerikaanse belangen zullen zondag (met mogelijk een uitloop naar maandag) worden verdedigd door de speciale handelsafgevaardigde Carla Hills en minister Edward Madigan van landbouw.

Op een bijeenkomst van de EG-ministers die verantwoordelijk zijn voor handelsaangelegenheden, gisteren in Luxemburg, werd er op gewezen dat het gesprek van komend weekeinde de laatste mogelijkheid is om voor de komende Amerikaanse presidentsverkiezingen op 3 november een GATT-akkoord in elkaar te timmeren. De kansen op het bereiken van zo'n akkoord na de verkiezingen, worden uiterst gering geacht. Zeker als de nieuwe Amerikaanse president Bill Clinton heet. Bovendien zal een dan inmiddels vernieuwd Congres moeten beslissen over een nieuw onderhandelingsmandaat voor de Amerikaanse regering. Het huidige mandaat, de zogeheten "fast track' waarbij de volksvertegenwoordiging zich alleen uitspreekt over het eindresultaat, loopt voorjaar 1993 af.

Al die factoren maken dat de EG na de Amerikaanse verkiezingen niet meer hoeft te rekenen op een akkoord, luidde bijvoorbeeld de boodschap van commissaris Andriessen. Hij kreeg gisteren van de ministers de opdracht mee zich tot het uiterste in te spannen om aanstaande zondag tot een vergelijk te komen. De ministers hopen er natuurlijk het beste van. Maar door de ervaring van de afgelopen twee jaar - de huidige Uruguay-ronde had eigenlijk al in 1990 moeten worden afgerond - hebben ze wel afgeleerd om optimistische voorspellingen te doen.

Toch put men al hoop uit het simpele feit dat president Bush besloten heeft Hills en Madigan naar Brussel af te vaardigen. Bush had al eerder te kennen gegeven dat hij voor de verkiezingen een doorbraak wilde bereiken in de GATT-onderhandelingen. Dat hij nu zijn toponderhandelaars naar Europa stuurt, is een duidelijk signaal dat het hem ernst is, zo viel gisteren in Luxemburg te beluisteren. Waarbij er onmiddellijk aan werd toegevoegd, dat de EG in een gunstige onderhandelingspositie verkeert, nu Brussel met veel pijn en moeite het gemeenschappelijke landbouwbeleid ingrijpend heeft veranderd en het Franse referendum over Maastricht op het nippertje goed is afgelopen. De subsidies voor de graanboeren vormden tot dusver het belangrijkste breekpunt in de onderhandelingen. Voor haar beleidsaanpassingen op dat terrein wil de EG nu wel eens wisselgeld zien, aldus een ambtenaar.

Waar belangrijk graanproducent Frankrijk zich gisteren nog enigszins terughoudend opstelde - woede over en angst voor de Amerikaanse "cowboys' speelt een grote rol op het Franse platteland - hield gisteren vooral de Duitse minister Möllemann (Economische Zaken) een hartstochtelijk pleidooi voor het welslagen van de onderhandelingen. De EG - en dus namens de gemeenschap de commissarissen Andriessen en MacSharry - moet nu alles op alles zetten om nog deze maand met de VS een politieke doorbraak te bereiken, aldus de bewindman. “Er kan niet langer worden beweerd dat de Amerikanen niet kunnen of willen onderhandelen. Door dit argument te gebruiken, zou de EG de verantwoordelijkheid voor een mogelijk mislukken van de onderhandelingen op zich nemen.”

Möllemann zei dat de regering van de Bondsrepubliek vastbesloten is om de gewenste doorbraak te bewerkstelligen. “We vragen de Commissie dringend om snel en intensief te onderhandelen”.

Volgens de minister moet nog voor het eind van dit jaar de Uruguay-ronde worden bekroond met een akkoord, omdat de “slappe groei van de economie in de wereld daarom vraagt.” Möllemann: “De motorfunctie van de wereldhandel voor economische groei is bekend. Alleen een succes van de handelsronde zal leiden tot de noodzakelijke impuls voor handel en groei.”

Ook zijn Nederlandse collega, staatssecretaris Van Rooy, hamerde op het grote economische belang van het welslagen van de handelsbesprekingen, vooral in de huidige “kwakkelende wereldeconomie” met haar “bleke perspectieven”. Het feit dat de onderhandelingen nu al zo lang voortslepen, heeft volgens haar al economische groei en daarmee werkgelegenheid gekost. Het uitblijven van resultaat zal nog meer negatieve effecten hebben, voorspelt ze, zonder overigens een kwantitatieve indicatie te willen of kunnen geven.

Een eventueel vergelijk tussen de EG en de VS (over met name de landbouwsubsidies) houdt natuurlijk niet automatische in dat er een GATT-akkoord op tafel ligt. Maar gezien het gewicht van beide partijen, lijkt zo'n globaal handelsakkoord dan wel binnen handbereik. De EG gaat er vanuit dat, indien er op het punt van de landbouw overeenstemming wordt bereikt, alle bij de GATT betrokken partijen het ook eens zullen worden over de andere belangrijke onderwerpen, zoals het dienstenverkeer en de markttoegang voor buitenlandse handelspartners.