EG stelt besluit over rol Commissie uit

LUXEMBURG, 6 OKT. Onder druk van Spanje, Ierland en de Benelux-landen heeft de EG gisteren besluiten uitgesteld om de macht van de Europese Commissie in te perken. De EG-ministers van buitenlandse zaken hebben in Luxemburg evenmin hun plannen ingevuld om het publiek meer te betrekken bij de besluitvorming in de EG. Over beide onderwerpen zal tijdens de bijeenkomst van regeringsleiders in Birmingham op 16 oktober wel worden gesproken. Maar hoge verwachtingen mogen niet worden gekoesterd, zo werd gisteren door verschillende delegaties in Luxemburg gewaarschuwd. De lidstaten zijn onderling verdeeld en het onderwerp is juridisch gecompliceerd.

De top van Birmingham zal vooral symbolische betekenis krijgen: een heroïsche poging van het Britse voorzitterschap om het wantrouwen bij het publiek tegen "Europa' weg te nemen. Hoe de nieuwe procedures en criteria er precies zullen uitzien zal pas tijdens de bijeenkomst van regeringsleiders in Edinburgh medio december echt duidelijk worden.

Vorige week werden de EG-ambassadeurs het in Brussel eens over een eerste plan om wetsvoorstellen van de Commissie door de Raad van Ministers te laten schorsen, als er sprake zou zijn van inmenging in nationale aangelegenheden. Dit voorstel stuitte gisteren op onverwacht verdeelde reacties. Ierland en Nederland vrezen onder meer dat de schorsingsprocedure misbruikt zal worden door lidstaten om voorstellen om oneigenlijke redenen tegen te houden. Zelfs de Deense minister van buitenlandse zaken, Ellemann Jensen, was bezorgd over mogelijk "misbruik' van de nieuwe procedure, bijvoorbeeld als andere lidstaten zo Europese milieuwetgeving zouden proberen tegen te houden. Overigens toonden de Denen zich zeer ingenomen met de wending die het debat in Europa heeft genomen. “Wat eerst alleen een Deens probleem was is nu een Gemeenschappelijk probleem.”

Spanje, de Benelux en Ierland toonden zich gisteren in het algemeen tevreden over de rol die het dagelijks bestuur van de Europese Gemeenschap bij de besluitvorming speelt. Zij vrezen dat het machtsevenwicht tussen de EG-instellingen verstoord zal worden als de lidstaten een grotere greep krijgen op het beleid van de Commissie. In de praktijk zullen dat bovendien de grotere lidstaten zijn, zo wordt gevreesd.

Pag.5: Bescheidener opzet extra top

De Britse staatssecretaris Garel-Jones zei dat het Britse voorzitterschap wil voorkomen dat de voorstellen om de macht van de Europese instellingen terug te brengen “naar buiten druppelen”. Het wil deze juist als één afgerond pakket in Edinburgh presenteren. De Britten publiceerden gisteren een brief van premier Major aan Commissievoorzitter Delors waarin wordt voorgesteld in de slotverklaring van "Birmingham' alvast een aantal duidelijke eisen aan Brussel te stellen: 1. Een grotere openheid bij het dagelijkse werk van de Gemeenschap; 2. Intensiever overleg tussen lidstaten en Commissie, voordat er nieuwe voorstellen komen; 3. Terughoudendheid als leidend beginsel voor EG-optreden op terreinen waar de lidstaten zelf competent zijn; 4. Eerdere en grotere betrokkenheid voor nationale parlementen bij besluitvorming door de Gemeenschap;

Premier Major stelt ook voor in de verklaring het Verdrag van Maastricht voor het publiek aantrekkelijker te maken door een aantal directe gevolgen voor het dagelijks leven van de burger op te sommen. Als voorbeelden noemt hij de vrijheid van vestiging en reizen, de uitwisseling van studenten, de onderlinge consulaire bescherming van burgers en een minder vervuilde omgeving.

Staatssecretaris Dankert sprak na afloop van het plan om in Birmingham een “goeie duidelijke verklaring voor de Europese bevolking” uit te geven over de voordelen van "Maastricht'. “Maar dan in gewone mensentaal.” Garel-Jones zei dat “we in het verleden in onze kiesdistricten onvoldoende de nadruk hebben gelegd op de voordelen van Europa.”

Major stelde als eerste bescheiden stap voor om de eerste minuten van de "top van Birmingham' open te stellen voor pers en publiek. Iedere lidstaat zou dan in een speech van vijf minuten uiteen moeten zetten welke koers de Gemeenschap moet varen. In Luxemburg kreeg dit voorstel volgens staatssecretaris Dankert een “voorzichtig” onthaal. De Belgische minister Claes zei na afloop te betwijfelen of een dergelijke "hoogmis voor twaalf heren' op het publiek enige indruk zou achterlaten. Het voorstel om meer openheid bij de Europese besluitvorming te betrachten maakte overigens deel uit van het agendapunt "Birmingham', dat in strikte beslotenheid (zonder ambtenaren) werd besproken.

De kleinere lidstaten onderstreepten na afloop vooral de nadelen van het plan om de Commissie verplicht de lidstaten te laten consulteren. “Dan worden natuurlijk alleen de grote lidstaten geconsulteerd”, aldus Dankert. Ook de voorgestelde schorsingsprocedure was bij de Nederlandse regering niet goed gevallen. Van den Broek stelde voor om lidstaten die bezwaar maken tegen een EG-voorstel dan in ieder geval te verplichten om uit te leggen hoe ze die materie dan op nationaal niveau regelen. De minister zou ook het Europese parlement in staat willen stellen een oordeel te geven over de vraag of de Commissie een bepaald terrein terecht aan zich heeft getrokken. Ook de nationale parlementen zouden hier een rol kunnen spelen, meent hij. Van den Broek beklemtoonde dat aan de exclusieve bevoegdheid van de Commissie om wetgevende initiatieven te nemen op geen enkele manier afbreuk gedaan mag worden.

Premier Major liet gisteren verrassend weten dat hij de ministers van financiën niet voor Birmingham zal uitnodigen. Na het vertrek van het pond uit het systeem van stabiele wisselkoersen had Major in de media en het Lagerhuis juist hoog opgespeeld over de "breuklijnen' in het stelsel en de noodzaak van hervorming. Vorige week bleek echter in Brussel dat de ministers van financiën van de andere EG-landen tevreden waren over het EMS. Na deze nederlaag in Brussel trekt Major de uitnodiging aan de ministers van financiën nu in. In een brief aan Commissievoorzitter Delors laat hij weten dat hun aanwezigheid de verwachting zou wekken dat er "onmiddellijke beslissingen' genomen zouden worden, hetgeen alleen voor meer onzekerheid op de financiële markten zou zorgen. Major lijkt nu in Birmingham zo min mogelijk tijd te willen besteden aan een debat over het EMS. De enige reden om het toch op de agenda te zetten is omdat “het niet geloofwaardig zou zijn, in het licht van de dramatische gebeurtenissen om er helemaal niet over te spreken”.