Vught; Bosmeer IJzeren Man bedreigd

De IJzeren Man, een meertje op de Vughtse heide, is in gevaar. De gemeente Vught wil bij de plas een grote parkeerplaats aanleggen. Tegenstanders vrezen dat dit het karakter van de IJzeren Man zal aantasten.

VUGHT, 5 OKT. In 1890 verscheen op de Vughtse heide, zoals in de Provinciale Noordbrabantse en 's-Hertogenbossche Courant werd vermeld, een “geweldige en dreigende machine”. Die begon zand te winnen, bestemd voor de bouw van het station in Den Bosch en voor de ophoging van de aan het station grenzende nieuwbouwwijk, die nog altijd een beetje aan Parijs doet denken.

Uiteindelijk zoog de mastodont 54 hectare weg. De machine kreeg in de volksmond al vlug de naam "De IJzeren Man'. Daarnaar is ook de plas genoemd. Dit uitgelezen meertje, omgeven door bossen, waarheen zich in de loop der decennia velen uit stad en ommelanden, maar ook uit overig Nederland ter verpozing begaven, loopt gevaar.

De gemeente Vught wil de IJzeren Man fatsoeneren en heeft, ondanks het feit dat er nog bezwaarprocedures lopen, alvast een voorschotje genomen door enige tientallen bomen te kappen en daarmee de belofte gebroken dat ze zouden worden gehandhaafd. Daartegen en tegen de Vughtse plannen om in de bosrijke omgeving een drie hectare grote parkeerplaats en rond de plas geasfalteerde fiets-en voetpaden aan te leggen, is verzet gerezen.

De tegenstanders, onder meer de stichting Vughts Landschap, vrezen dat door de ingrepen het karakter van de IJzeren Man zal worden aangetast. De gemeente Vught van haar kant zegt dat de parkeerplaats nodig is, omdat de recreanten nu met hun auto tot aan de rand van het meer rijden en daarmee struweel en oevers vernielen. De Vugthse wethouder R. Ketelaars rangschikte onlangs in een raadsvergadering de ingrepen onder “noodzakelijk natuurbeheer” en zei dat er “Indianenverhalen” worden verteld over de intenties van de gemeente.

“Handen en natuurschoon gaan moeilijk samen, tenzij men de handen voorzichtig thuishoudt.” Zo staat het als waarschuwing in een uitgave van de Bossche stichting P.M. Slager. Het zijn de woorden van de conservatrice van het museum Slager, Suze Bergé-Slager, nazaat van de beroemde Bossche schildersfamilie. “Je kan reizen maken naar verre landen en prachtige oorden, maar als je dan weer aan de plas met zijn kristalhelder water staat, weet je dit zeker: De IJzeren Man, dát is het”, schrijft ze in de brochure.

In het museum Slager in Den Bosch hangen dezer dagen (tot en met 31 december) schilderijen van de Slagers en anderen, die zijn geïnspireerd op de schoonheid van de IJzeren Man. Je ziet er vrouwen met baretten zwierig schaatsen op de dichtgevroren plas. Je ziet er de licht dalende oevers naar het water van het bosmeer. En je ziet er de bekoorlijke bosranden en de ondergaande zon blikkeren in het kristalheldere water.

Het water van het bosmeer heet het zuiverste te zijn van alle open wateren in ons land. Het zou zelfs medicinale kracht hebben, doordat het uit de bodem opwelt en door een leemlaag wordt gefiltreerd. De tegenstanders van de Vughtse plannen met de IJzeren Man zijn vooral bang dat door een gedeeltelijke ontgraving aan de randen van het meer, als voorzien in de plannen, de leemlagen zullen worden aangetast, “waardoor dit bijzondere en in ons land zo zeldzame aspect van de IJzeren Man voorgoed verloren gaat”, zoals de Stichting Vughts Landschap schrijft in een bezwaarschrift aan Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant.

De IJzeren Man was in vroeger dagen een aanlokkelijke buitenplaats voor mensen, die zich een reis erheen konden permitteren om er te gaan picknicken, pootjebaden of zwemmen en die er terecht konden in het hotel met dezelfde naam dat inmiddels is afgebrand. In de plannen van de gemeente is een nieuw hotel voorzien dat dichter bij het meer komt te staan, wat volgens de bezwaarmakers ook onaanvaardbaar is, onder meer omdat het een aantasting is van de “praktisch onbesmette horizon.” Nu al is er bij het theehuis van het zwembad een uitspanning gebouwd, waar feesten worden gegeven, waardoor vaak tot 's avonds laat de serene rust wordt verstoord door muziek.

De tegenstanders erkennen dat ze op bijzondere wijze bij de IJzeren Man betrokken zijn: ze nemen er geregeld een frisse - en wat belangrijk voor ze is - een onbetaalde duik, die de gemeente hen in de toekomst wil ontzeggen. Bovendien zijn ze op de een of andere manier gelieerd met de Bossche Slager-familie en voor de kunstschilders Slager was de IJzeren Man een onuitputtelijke bron van inspiratie. “Het plan”, zeggen de tegenstanders, “maakt de natuur belachelijk, omdat het om een zuiver technologische ingreep gaat, het neemt een loopje met de traditie, met de naam van Vught en van de Vughtenaren.”

    • Max Paumen