Vergeefs dansen op muziek uit krakende radio

Voorstelling: Zomerdans van Brian Friel door RO Theater. Vertaling: Peter Nijmeijer; regie: Peter de Baan; decor: André Joosten; spel: Sylvia Poorta, Leonoor Pauw, Antoinette Jelgersma, Chaim Levano, e.a. Gezien: 3/10 Schouwburg Rotterdam. Aldaar t/m 10/10, daarna elders t/m 3/12.

De radio kraakt. Dan klinkt, alsof het van heel ver komt, Ierse dansmuziek. Het geluid wordt sterker en sterker, de vijf vrouwen in het vertrek luisteren en staken hun bezigheden. Na een korte aarzeling trekt één van hen haar jurk op tot boven haar knieën en begint uitzinnig te dansen, waarna de anderen haar voorbeeld volgen. Zelfs Kate, die vindt dat dansen iets is voor “jonge mensen zonder verplichtingen en zonder verantwoordelijkheden en met niets anders aan hun hoofd dan plezier maken”, doet vol overgave mee.

Deze scène in het eerste bedrijf van Zomerdans, een stuk van de Ier Brian Friel (1929) dat twee jaar geleden in Dublin de wereldpremière beleefde, is het enige moment waarop de vrouwen zich volledig laten gaan en het spel werkelijk even tot leven komt. Beter dan ze met woorden zouden kunnen, maken ze met hun onstuimige dans duidelijk hoe hartstochtelijk ze ernaar verlangen groots en gepassioneerd te leven - en hoe weinig daarvan terecht is gekomen. Typerend is dat ze, hoe graag ze ook willen, niet naar het oogstfeest gaan dat elk jaar op 1 augustus in het dorp wordt gevierd ter ere van de heidense god Lugh.

Dancing at Lughnasa, zoals Zomerdans oorspronkelijk heet is wel vergeleken met Tsjechovs Drie zusters - inderdaad doet de situatie daaraan denken. Friel schreef een tekst over vijf zusters die samen één huis bewonen ergens op het Ierse platteland. Een van hen (Kate) is onderwijzeres en zorgt voor het geld. Er is ook een broer (Jack) die 25 jaar missionaris in Oeganda is geweest en nu voor het eerst zijn zusters opzoekt. De vrouwen zijn alle vijf ongetrouwd gebleven, alleen Chris houdt er een geliefde op na die bij haar een kind heeft verwekt: Michael.

In de voorstelling die Peter de Baan nu bij het RO Theater heeft geregisseerd wordt Michael gespeeld door Chaim Levano: een oudere heer die over het toneel loopt en terugblikt op de warme zomer van 1936 toen hij zeven was. Zijn moeder en haar zusters hebben net hun eerste draadloze radio gekregen. Nog nooit is hun leven zo modern, frivool en opwindend geweest. De muziek die ze opeens kunnen ontvangen doet hun hart sneller kloppen en het is of ze alsnog verwachten dat hun doodsimpele, armoedige bestaan een andere wending zal nemen. Helaas, onhoudbare illusies: elke poging hun leven te veranderen is een verandering ten slechte, zo blijkt.

Door het ontbreken van een duidelijke plot is Zomerdans een sfeerstuk. Voor de actrices, die er in deze voorstelling allemaal grauw en op hun onvoordeligst uitzien, houdt dat in dat ze hun tijd voornamelijk vullen met breien, strijken en brood bakken. Eigenlijk slagen alleen Leonoor Pauw en Sylvia Poorta erin van hun personage een persoonlijkheid te maken, de andere rollen blijven nogal vlak.

Vooral voor de pauze kost het af en toe moeite de aandacht bij de figuren op het toneel te houden. Dan dwaalt de blik af naar het suggestieve decor van André Joosten: een groot achterdoek met een heuvellandschap symboliseert de wijde wereld waar de hoofdpersonen van dromen. Juist daarom is de toeschouwer zich er voortdurend van bewust dat er pijnlijk weinig terecht komt van die dromen. Uit de enscenering die erop gericht is vijf opgesloten levens te portretteren, blijkt dat de hoop op een ander leven vergeefs is. Peter de Baan heeft gedaan wat het stuk voorschrijft en een voorstelling gemaakt die weliswaar mooi weemoedige momenten kent maar te weinig de nieuwsgierigheid prikkelt.

    • Noor Hellmann