Twijfel over toestand van Boeing-747

ROTTERDAM, 5 OKT. Luchtvaartdeskundigen tasten nog in het duister over de oorzaak van de vliegramp in de Bijlmermeer. Twee Israelische commissies zijn vandaag naar Nederland afgereisd om alle mogelijke oorzaken van het neerstorten van het El Al-vliegtuig te onderzoeken. De Israelische premier Yitschak Rabin zei vandaag niet uit te sluiten dat sabotage de oorzaak is van het neerstorten van het toestel. Het Israëlische blad Maariv plaatst vandaag echter ernstige vraagtekens achter de vliegvaardigheid van de Boeing-747.

“Naar mijn mening is er sprake van sabotage”, zei gisteravond de ex-commandant van de Israelische luchtmacht Amos Lapidot tegen het blad Hadashot. Aan het hoofd van een door de minister van transport Caesar ingestelde commissie van onderzoek is hij vanmorgen naar Nederland gevlogen. Ook El-Al heeft vanmorgen met hetzelfde speciale vliegtuig een commissie van onderzoek naar Nederland gestuurd onder leiding van M. Amos Amir, vice-president van de luchtvaartmaatschappij.

De Israëlische krant Maariv schrijft vandaag dat het onderhoud van de Jumbo te wensen overliet. “Het was een vliegtuig met veel problemen. Het was ons duidelijk dat er een ramp zou moeten gebeuren” citeert de correspondent van Maariv in de VS personeel van El-Al in New-York. Volgens Maariv was de hoofdcontroleur op het technische onderhoud van de El-Al vliegtuigen in New-York wegens vakantie afwezig toen het vliegtuig zondagochtend opsteeg op weg naar Amsterdam.

Maariv herinnert er eveneens aan dat de gisteren omgekomen piloot Yitschak Fuchs er drie jaar geleden in slaagde de op Amsterdam neergekomen Jumbo na een ernstig incident in de cockpit in New-York aan de grond te zetten. Bij het stijgen werd Fuchs volgens Maariv gewond toen de computer uit zijn houders op zijn hoofd viel. Met kunst en vliegwerk lukte het hem de Jumbo zonder computer te laten landen. Het vliegtuig werd daarna volgens Maariv drie weken aan de grond gezet. Een personeelslid van El-Al die vaak met de de als “G” aangeduide Jumbo vloog zei gisteren tegen Maariv dat de machine bij het opstijgen verschrikkelijk trilde. “Ik begreep niet hoe het mogelijk was zo'n vliegtuig in dienst te houden”, zei zei.

Rafi Har-Lev, de directeur van El-Al zei gisteravond echter dat de neergestorte Jumbo in “uitstekende conditie” verkeerde en heel goed werd onderhouden. Het in 1979 gebouwde vliegtuig is volgens hem de nieuwste Jumbo waarover El-Al beschikt. Woordvoerster L. Bremer van El Al in Amsterdam zegt dat het toestel zijn normale grote onderhoudsbeurten heeft gehad in Tel Aviv en dat er op Schiphol een technische ploeg van vier man van El Al is gestationeerd die elk toestel voor vertrek een "check-up' geeft. Zij noemde de berichten uit New York over de slechte conditie van het neergestorte toestel 'volstrekt ongeloofwaardig'. Bremer: “Wij hebben op de terreinen van onderhoud en veiigheid een uitstekende reputatie. Sinds de oprichting van El Al in 1948 hadden we nog nooit zo'n incident.” Andere instanties wilden nog niet op de aantijgingen van Maariv ingaan.

In Nederlandse luchtvaartkringen wordt El Al beschouwd als een solide en betrouwbare maatschappij. “In de wereld van het luchtvrachtvervoer zijn er soms cowboys die met slechte toestellen vliegen en procedures aan hun laarzen lappen”, aldus een zegsman op Schiphol. “Af en toe leggen we er zo een aan de ketting, zoals onlangs nog een Nigeriaanse vrachtvliegtuig. Maar met El Al hebben we nooit problemen.”

Niet bekend

Het neergestorte El Al-vliegtuig was een all-cargo Boeing 747-200F. Dit type vrachtvliegtuig vliegt al sinds 1971 en onderscheidt zich van de passagiers-jumbo's door het ontbreken van ramen en de mogelijkheid de neuspunt naar boven te klappen. De vier straalmotoren van het vliegtuig waren waarschijnlijk van het type Pratt & Whitney JT.9D-7B4G2 en hadden ieder een stuwvermogen van 24.800 kilo. Om een indruk te krijgen van de 'inpact' van de klap in de Bijlmer: het toestel was 59,40 meter breed, had een lengte van 70,66 meter, was zo hoog als een huis met drie verdiepingen en had een maximaal vlieggewicht van ongeveer 350.000 kilo. Het vleugeloppervlak was met 525 vierkante meter zo groot als een basketbalveld.

In meer dan één opzicht speelde bij het ongeluk met de El Al-jumbo het feit een rol dat het vliegtuig net volgetankt van Schiphol was vertrokken. Met een tocht van ongeveer 3.200 kilometer naar Tel Aviv voor de boeg en een gemiddeld brandstofverbruik van ruim 13 liter kerosine per kilometer had het toestel dus zeker 42.000 liter (dat is 33 ton) kerosine nodig. Volgens de laatste berichten had het in Schiphol het dubbele (84.000 liter) aan brandstof ingenomen.

Kerosine ("vliegtuigdiesel') is een sterk op petroleum of huisbrandolie lijkende brandstof die ook wel met "jet-petrol' of "jet-fuel' wordt aangeduid. Het is een brandstof die wat brandbaarheid (vlampunt) betreft tussen benzine en dieselolie valt. Bij Boeing 747's bevindt de brandstof zich, zoals bij de meeste andere civiele vliegtuigen, in een aantal afzonderlijke tanks in de vleugels en in de romp tussen de vleugels. Die gevarieerde plaatsen en de hoge kruissnelheid van het vliegtuig (900 kilometer per uur) hebben ook in dit geval waarschijnlijk weer een grote verspreiding van de vloeistof veroorzaakt.

Omdat het een toestel van El Al betreft, wordt natuurlijk ook gedacht aan de mogelijkheid van sabotage. Veel deskundigen achten die kans echter nihil. El Al werkt op al zijn grondstations - ook op Schiphol - met eigen veiligheidspersoneel dat de grondigste standaarden uit de hele bedrijfstak volgt. Een Amerikaanse terrorisme-deskundige als George Joffe sluit sabotage als mogelijke oorzaak van het neerstorten van het El Al vliegtuig dan ook zonder meer uit. Een luchtvaartdeskundige, die anoniem wenst te blijven, sloot zich daarbij gisteravond aan. “Iedere container van El Al gaat eerst in een drukkelder”, laat hij weten. “Onder die druk ontploffen eventuele explosieven gegarandeerd.” Bij een bomexplosie het vliegtuig onmiddelijk zijn neergestort, aldus de deskundige.

Wat betreft andere mogelijke oorzaken: dat één motor in brand vliegt is zeldzaam, dat er twee tegelijk in brand vliegen is uiterst zeldzaam. Mogelijke oorzaken zijn dat beide motoren tijdens de start meerdere vogels binnenzogen en daardoor onklaar raakten. Een andere mogelijkheid is dat een van de motoren in brand vloog en stukken verloor waardoor de tweede motor ook beschadigd raakte.

    • Karel Knip
    • Ferry Versteeg