Nederland ratificeerde verdrag luchtrampen niet; Regeling aansprakelijkheid in Nieuw Burgerlijk Wetboek is onvolkomen

ROTTERDAM, 5 OKT. Bij de juridische afwikkeling van de vliegramp kunnen problemen ontstaan door een onvolkomen regeling in het Nieuw Burgerlijk Wetboek (NBW) van de aansprakelijkheid bij vliegtuigongelukken.

Van aansprakelijkheid voor "gebrekkige zaken' in het NBW zijn motorvoertuigen, dieren, schepen en luchtvaartuigen uitgezonderd. Vliegtuigen zijn niet in het artikel opgenomen omdat Kamerleden er tijdens de parlementaire behandeling vanuit gingen dat Nederland partij is bij het zogeheten Verdrag van Rome uit 1952 dat de aansprakelijkheid regelt van schade op de grond bij luchtvaartongevallen. Nederland en Israel hebben dit verdrag evenwel nooit geratificeerd.

Volgens de luchtrechtdeskundige, advocaat mr. W.H. van Baren betekent dit dat de aansprakelijkheid wordt geregeld volgens het normale onrechtmatige daad-criterium. Het is dan aan de gedupeerde om aan te tonen dat een dader schuldig en onrechtmatig heeft gehandeld. Het Verdrag van Rome kent zogeheten risico-aansprakelijkheid wat betekent dat de luchtvaartmaatschappij door het simpele feit van het ongeluk aansprakelijk is voor de schade.

Volgens de hoogleraar lucht- en ruimterecht dr. H.A. Wassenbergh is het evenwel mogelijk dat de rechter het in belang van de slachtoffers redelijk en billijk acht om toch de regels van het Verdrag van Rome van toepassing te verklaren omdat die bepalingen nu eenmaal normaal gesproken in de wereld worden toegepast.

Het Verdrag van Rome stelt wel limieten aan de uit te keren schade. Het bedrag hangt samen met het gewicht van het verongelukte toestel. Volgens de laatste aanpassingen van het verdrag in 1978 kan er per geval maximaal zo'n 28 miljoen dollar worden uitgekeerd. “Maar het kan zijn dat een Nederlandse rechter die limieten naar boven bijstelt”, aldus Wassenbergh. Een woordvoerder van woningbouwvereniging Nieuw Amsterdam schat de schade aan panden alleen al op 20 à 30 miljoen gulden.

Luchtrechtdeskundige mevr. mr. I. Diederiks verwacht evenwel dat in de praktijk de juridische afwikkeling van de ramp niet al te veel problemen zal opleveren omdat het evident is dat door een toestel van El Al de ramp is ontstaan. Moeilijkheden kunnen wel rijzen als onomstotelijk blijkt dat bijvoorbeeld een fout aan de motoren het ongeluk heeft veroorzaakt. Hoewel ook dan nog niet duidelijk is dat de fabrikant van de motoren aansprakelijk is omdat een Europese richtlijn de risico-aansprakelijkheid voor produkten aan een limiet van 10 jaar koppelt. Het verongelukte toestel was dertien jaar oud.

Mr. J.E. Jonker van de Nederlandse Luchtvaartpool - een van de mede-assuradeuren van El Al, zegt dat de luchtvaartmaatschappij “voldoende verzekerd” is. Bedragen kan hij niet noemen. Volgens de Israelische krant, Yedioth Achronoth zijn vliegtuigen bij Israelische en buitenlandse verzekeringsmaatschappijen voor schade aan derden voor een bedrag van maximaal 750 miljoen dollar verzekerd. Indien van El-Al schadeloosstelling zal worden geëist die dit bedrag te boven gaat, zal de Israelische regering - als aandeelhoudster - moeten bijspringen.

Jonker verwacht dat een van de juridische kwesties die zal gaan spelen, de vraag is wie zich gedupeerde mag noemen. In de ramp met het SLM-toestel op Zanderij in 1989 bleek dat veel mensen zich gedupeerd voelden door het overlijden van hun Surinaamse verwanten.

Ervaringen uit vorige vliegrampen leren volgens luchtrechtdeskundige mr. W.T. Heere dat slachtoffers er verstandig aan doen zo snel mogelijk met verzekeringsmaatschappijen tot een vergelijk over de schade te komen. “Het alternatief is dat er vele jaren geprocedeerd moet worden en er veel geld naar advocaten gaat”.

Advocaat mr. L. Hamer, die enkele nabestaanden van de slachtofferts van de SLM-ramp heeft bijgestaan, verwacht “een regen van schadeclaims”. Zijn collega mr. L. Soedamah is vanochtend al door een cliënt benaderd die drie dochters bij de ramp heeft verloren. Soedamah zegt dat zijn kantoor, het advocatenkollektief Bijlmermeer, net aan de ramp is ontsnapt. Het vliegtuig is honderd meter van zijn werkplek neergestort. “Veel Surinaamse cliënten van ons zijn om het leven gekomen”.

Het Verbond van Verzekeraars heeft vanmiddag een centraal registratiepunt ingesteld in het crisiscentrum in de Bijlmermeer. De schade is in principe gedekt via opstal, inboedel, auto, casco, ongevallen, ziekte en levensverzekeringen.