De dieven wonnen het van de moordenaars; Angst voor Unita gaf doorslag

LUANDA, 5 OKT. De dieven hebben het gewonnen van de moordenaars bij de verkiezingen in Angola. De misdaden begaan tegen burgers tijdens de oorlog door Unita van Jonas Savimbi hebben de meerheid der Angolezen schijnbaar zoveel angst ingeboezemd dat zij kozen voor de MPLA van president Eduardo dos Santos, hoewel deze partij door wanbeleid en corruptie de economie ten gronde heeft gericht.

Beide partijen maakten zich tijdens de campagnes schuldig aan grove intimidatie. Het waren vooral de strijders van de Unie voor de Totale Bevrijding van Angola (Unita) die met wapens MPLA-aanhangers en functionarissen te lijf gingen. Daarmee bevestigde Unita het schrikbeeld dat de MPLA altijd van Unita had geschilderd. De beweging is er niet in geslaagd haar guerrillaverleden van zich af te schudden.

De dreigende taal van Savimbi dat Unita gewoon niet kòn verliezen behalve wanneer er fraude werd gepleegd, deed de meerderheid der bevolking vrezen voor wraakacties in het geval van een Unita-overwinning. In dubbelzinnige uitspraken viel tijdens de campagne Savimbi de mestiezen aan (nazaten van Portugese kolonisten en zwarte Angolezen). Unita-functionarissen suggereerden dat alle MPLA-aanhangers in Luanda uit hun huizen zouden worden gezet.

De Volksbeweging voor de Bevrijding van Angola (MPLA), en in het bijzonder Dos Santos, slaagde erin steun te vergaren onder verschillende tribale groepen. Unita's aanhang daarentegen bleef goeddeels beperkt tot de Ovimbundu's. Eerder dit jaar verlieten twee van Savimbi's naaste medewerkers, Tony da Costa en Miguel Puna, Unita na beschuldigingen over Savimbi's uiterst autoritaire gedrag en schending van de mensenrechten in de beweging. Zij waren de laatste niet-Ovimbundu's in de Unita-leiding.

“Savimbi heeft al gewonnen”, stond er vorige week op een over de weg gespannen doek in het zuidelijke Lobito. In de Unita-gebieden bestond er geen enkele twijfel over een aanstaande zege. Met dezelfde overtuiging van het eigen gelijk die nodig is om een eindeloze oorlog te voeren, ging Unita de verkiezingen in. Unita richtte in de hoofdstad Luanda al een eigen "ministerie' van buitenlandse zaken en van gezondheid op en stichtte kliniekjes in de steden in het zuiden. De bittere pil van de nederlaag zal uiterst moeilijk te slikken zijn. Gewelddadigheden voortkomend uit frustraties in Unita-gebieden zijn waarschijnlijk, mede omdat een groot deel van de ex-guerrillastrijders nog wapens draagt.

De overwinning van de MPLA, zoals die zich in de voorlopige uitslagen aftekent, overtuigt niet. De marge is klein. De veel gehoorde klacht onder veel Angolezen dat zij met hun keuze voor de MPLA niet zozeer vóór de MPLA alswel tégen Unita stemden, geeft de partij van Dos Santos weinig reden tot vreugde. De president diende een moeizame strijd in zijn partij te voeren tegen de conservatieve garde om de vredesovereenkomst met Savimbi vorig jaar aanvaard te krijgen. Gevestigde belangen van corrupte en incompetente MPLA-politici blijken diep verankerd. Volgens welingelichte waarnemers is het geenszins zeker of Dos Santos voldoende invloed geniet om de bezem door zijn eigen partij te halen.

Een slagvaardig leiderschap is een vereiste om de totaal ontregelde economie van Angola weer op poten te krijgen. Duizenden ambtenaren (lees: MPLA-leden) dienen te worden ontslagen uit het inefficiënte en numeriek veel te grote regeringsapparaat. De tienduizenden niet-gedemobiliseerde soldaten van zowel MPLA als Unita moeten vertrouwen krijgen in de nieuwe leiders wil een nieuwe oorlog worden voorkomen. Het gewapende conflict om afscheiding in de olierijke enclave Cabinda wacht dringend op een oplossing. Maar bovenal: de diepe, nog open wonden van de oorlog, de haat en het wantrouwen onder de bevolking tegen de politici in het algemeen, daaraan zal een einde moeten komen.