Beckett inspireert choreograaf Hans Tuerlings; Subtiel spel zonder woorden

Voorstelling: Spel zonder woorden door Raz, dansvoorziening van het zuiden. Choreografie: Hans Tuerlings; dansers: Linhares Junior, Eelco Roovers; muziek: Steve Clover, Jeroen van Vliet, Peter Hofland; toneelbeeld: Tuerlings, John Ebben; kostuums: Jacqueline Mayen; licht: Niko van der Klugt. Gezien: 2/10 Schouwburg Tilburg. Verder: elders t/m 29/10.

De inspiratiebronnen van Hans Tuerlings, choreograaf en artistiek leider van het Brabantse moderne dansgezelschap Raz, blijven verrassen. In eerder werk baseerde hij zich op de tekeningen van Wilhelm Busch, Piet Mondriaans theoretische geschriften en een roman van Louis Ferdinand Céline. Voor zijn nieuwe, intelligente dansstuk Spel zonder woorden koos hij als uitgangspunt twee korte, gelijknamige mimedrama's van de Iers/Franse (toneel-)schrijver en Nobelprijswinnaar Samuel Beckett.

Tussen Eindspel (1957) en Gelukkige dagen (1961) publiceerde Beckett een aantal korte stukken voor toneel, radio en mime. De eerste opvoering van Spel zonder woorden I vond plaats in Londen (1957) onder regie van de Fransman Roger Blin, evenals Beckett een vertegenwoordiger van het absurdistische theater. Zowel deel I als II beschrijven een aantal alledaagse handelingen en emoties voor twee personages. Tevens geeft Beckett precieze regieaanwijzingen voor requisieten, decor en belichting, als: "Een man vouwt en ontvouwt zijn zakdoek. Het toneel is een woestijn. Verblindend licht".

Voor de dansversie Spel zonder woorden voegt Tuerlings de mimestukken samen, maar brengt tegelijkertijd een nieuwe tweedeling aan. Eerst wordt de handeling - staan, zitten, lopen, rennen, leunen, tillen enzovoort - uitgevoerd op een sinister klinkend klopsignaal. Daarna geeft de gevarieëerde muziekcompositie uitgevoerd door Steven Clover (percussie) en Jeroen van Vliet (toetsen)- steeds een andere emotionele kleuring aan de bewegingsfrasen. Requisieten als blokken, scharen en water zijn reeds aanwezig en dalen niet, zoals voorgeschreven, uit de kap van het theater.

Spel zonder woorden betekent hier meer dan een stuk zonder tekst. Tuerlings speelt vindingrijk met bewegingsfrasen. Die plukt hij uit elkaar en voegt ze samen in nieuwe combinaties. Soms bevriest hij de handeling in een pose, als voorbereiding op een volgende variatie. In de wat traag op gang komende voorstelling veranderen de lichtvoetige bewegingsconstructies geleidelijk in dynamische dans. De choreografie blijft daarbij helder als het werk van Mondriaan en als de verblindend witte toneelvloer.

Linhares Junior speelt de wat trage, gevoelige natuur van de twee personages. Eelco Roovers is vlug, beschermend en beheerst. In de strak uitgevoerde solo's en duetten munten beide dansers uit door hun zorgvuldige vertolking. Geraffineerd kruidt Tuerlings zijn dansstuk met een prikkelende humor, die aansluit bij de stripverhalen en tekeningen van Joost Swarte. Spel zonder woorden is geen gemakkelijke voorstelling. Neemt men echter de moeite om zich te concentreren, dan wordt de inspanning dubbel en dwars betaald.

    • Caroline Willems