Ook op radio dreigt monopolie NOS in sportverslaggeving; Live, snel, kort en oppervlakkig

ROTTERDAM, 3 OKT. “Ik rende met de microfoon naar Cora en schreeuwde: "Cora, Cora, weet je het al? Jan heeft de Tour gewònnen!' Ze keek me aan met grote verschrikte ogen en stamelde: "Ik kan het niet geloven!' Kon ze het niet geloven verdorie? “Maar het is waar, het is waar!', riep ik haar toe en bijna struikelde ik, in trance de reportage makend, over dochtertje Karin. Ik knielde voor haar neer en duwde haar - niet normaal natuurlijk - de microfoon onder het neusje. “Karin, Karin, je papa heeft de Tour gewonnen. Hoe vind je dat?” De vingers zochten tastend de veilige hand van moeder, maar helder klonk het stemmetje: "O, leuk!'

Radiogeschiedenis uit 1968. Theo Koomen beschrijft het in zijn gedenkboekje “Een halve eeuw wielersport” dat de Wielren Unie ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan uitgaf. Koomen was de laatste van een lange rij markante radiopersoonlijkheden, zoals Han Hollander, ir. Ad van Emmenes, Dick van Rijn en Jan Cottaar. Hij liet korenvelden wuiven, bergbeken met donderend geraas naar beneden kletteren en wielrenners dansen op de flanken van de Alpen. Met de radio heb je de wereld live op zak. Voor de Van Brienenoordbrug wordt een doelpunt gescoord, bij de benzinepomp trekt de scheidsrechter de eerste gele kaart en een uurtje later thuis in de badkamer blikt de trainer terug op de wedstrijd.

Sport, de belangrijkste bijzaak van het leven genoemd, is voor menig medium een produkt dat verkoopt. Maar de publieke omroepen zien er steeds minder brood in. In de loop der jaren zijn heel wat sportprogramma's op de televisie geschrapt. Alleen met voetbalbeelden - het liefst rechtstreeks - van topclubs was er eer mee te behalen. Op de radio is het al niet veel anders. Deze week was de laatste uit het bestaan van KRO's Goal en TROS Aktua Sport.

Honderdvijftig kilometer buiten Hilversum, ver weg van de plaats waar het vonnis was uitgesproken, ging Goal van de KRO, met zijn 25 jaar één van de oudste sportprogramma's van Nederland, donderdagavond ter ziele. “Het is moeilijk blij te zijn met tranen in je hart”, zei eindredacteur Bep van Houdt (52) in motel De Caisson aan rijksweg 58 in Zeeland. Hij ontfermde zich in 1974 over het erfgoed van Theo Koomen en wilde een programma maken dat “een ander geluid voortbracht dan de anderen”.

“Niet zo hijgerig, kijken in de ziel van de sporter, de andere kant van de medaille laten zien”, vatte hij de filosofie samen. Tot hij dit jaar te horen kreeg dat de KRO zich op de radio met identiteitsbepalende programma's wilde onderscheiden en sport wat dat betreft een lage prioriteit had. Door de A-status die VPRO en EO hadden gekregen was er minder geld en minder zendtijd beschikbaar en moest er bezuinigd worden. Goal was het eerste programma waar een streep door werd gezet.

Hetzelfde gebeurde met TROS Aktua Sport, dat vandaag voor het laatst te beluisteren is. Een programma dat nota bene op de zaterdagmiddag een monopolie had veroverd door een lange traditie van de NRCV te torpederen. Vijf jaar geleden werd begonnen met kleine sportblokjes in Aktua, twee jaar later werd het een sportprogramma waarin de algemene actualiteit was geïntegreerd. De concurrentie van de NCRV, dat op Radio 3 uitzond, werd als hinderlijk ervaren en met verwijzing naar de zenderkleuring zei de TROS dat Radio 1 en niet 3 er was voor de actualiteit. De concurrent werd met ingang van 1 januari van dit jaar verbannen naar radio 5, per 1 juni hield het op te bestaan. Vier maanden na die triomf hield de TROS het zelf voor gezien. De NOS neemt het over met Langs de Lijn op zaterdagmiddag: “Omdat”, vertelde Pim van den Bosch eindredacteur sport van TROS-radio is afgesproken dat die omroep in het weekeinde de berichtgeving verzorgt. De TROS nam geen initiatief om de dinsdagavond op te eisen. In de bezuiningswoede werd de sport "ausradiert'.

“We kunnen wel alle macht bij de NOS leggen, maar kranten sturen toch ook hun eigen verslaggever naar een wedstrijd van het Nederlands elftal ook al zit het ANP er bij?”, aldus Eddy Jansen, eindredacteur van NCRV Sport. Hij constateert bij de radio een ontwikkeling die ook op televisie zichtbaar is. De sportverslaggeving die bijna wordt gemonopoliseerd onder de vlag van de NOS. Met de instemming van de omroepbazen. Jansen: “Want sport maken is niet goedkoop. Je moet verslaggevers naar de velden sturen en die hebben faciliteiten, verbindingen nodig. Dat kost koffers vol met geld.”

Aan de luistercijfers kan het niet liggen. In een doorsnee maand (dus zonder grote evenementen als Tour de France en Olympische Spelen) scoort sport op Radio 1 2.3 procent, net iets meer dan "nieuws en actualiteiten' (2.1), een klein beetje minder dan "overig gesproken woord' (2.4), maar bijna het dubbele van cultuur (1.2) en het vijfvoudige van serieuze muziek (0.5). Het best beluisterd was in mei van dit jaar NOS Langs de Lijn op zondag (4.5, omgerekend 549.000 luisteraars van twaalf jaar en ouder), het slechtst NCRV Vrijdag Sport (dat wel blijft voortbestaan) met 61.000 luisteraars. Goal kwam tot 97.600, TROS Aktua Sport tot 146.400.

Het was wel altijd tobben met de meeste programma's. Omroepen hebben nooit echt veel willen investeren in sport. Veelal moest een enkele professionele kracht een netwerk van schnabbelende journalisten van de schrijvende pers, goedgebekte onderwijzers en welbespraakte vertegenwoordigers om zich heen vergaren om met die radiohobbyisten aan de slag te gaan. Stemmen-op-pootjes, veel slechte Koomen-imitaties rukten uit met een microfoon die uitsluitend werd gebruikt om vlakke trainerscommentaren op te nemen en zelden om er een kritische vraag in te spreken. De freelancers hadden het zo druk dat ze niet eens tijd hadden om behoorlijk na te denken. Joop Niezen, voor wie het presenteren van Langs de Lijn ook een bijbaan was, stapte nog niet zo gek lang geleden bij dat programma om die reden op. Afgeknapt op de medewerkers die hun bijdrage afleverden en zich haastig uit de voeten maakten. Zo kon het nooit wat worden met het programma, verklaarde hij in een vraaggesprek

Verder ging de radio gebukt onder de zuigkracht van de televisie. Niet alleen luisteraars haakten af, ook programmamakers zochten dat medium op. Heinze Bakker, Eddy Poelman, Evert ten Napel, Annet van Trigt, Henk Spaan, Harry Vermeegen, Frits Barend en Henk van Dorp gingen zo voor de radio verloren. Programma's als TROS Sportcafé en AVRO Sportpanorama, die althans de ambitie hadden een Rode Haan van de sport te zijn, verdwenen eveneens.

Het moet allemaal live en snel, kort en oppervlakkig, al doet Veronica Sport op de vrijwel sportloze maandag- en dinsdagavond noodgedwongen meer aan achtergronden bij de sport. Vanaf volgende week neemt de NOS met Langs de Lijn de helft van de acht sportprogramma's op de radio voor haar rekening, omgerekend in tijd verzorgt de NOS dertien van de achttien "sporturen' op Radio 1. De AVRO komt met een nieuw programma "Tussen de oren'. Dat allemaal horizontaal geprogrammeerd. Hetgeen inhoudt dat er in ieder geval elke avond tussen tien en elf sport op de radio is te beluisteren. Wel is het aanvangstijdstip wisselend. Menigeen vreest dat dit tijdstip de nekslag is voor sport op de radio. Het valt namelijk gedeeltelijk samen met het Sportjournaal op de televisie. De werkgroep sport had volgens Van Houdt, die daar tien jaar voorzitter van is, een sterke voorkeur voor een vaste plaats van zeven tot acht uur 's avonds. “Nu kun je alleen maar hopen dat het net zo'n aantrekkingskracht zal krijgen als "Met het oog op morgen' heeft”, aldus Van Houdt.

En "het bestel' zou niet "het bestel' niet zijn als er geen omroep was die de afspraak zou schenden. De VARA, dat nog niet zo lang geleden veelbesproken programma's als "Tussen start en finish' en "Bal op 't dak' uitzond, wil ook geen apart sportprogramma meer. Die omroep heeft voor de zondagavond "Appels en peren' geprogrammeerd en hoewel het nog niet beluisteren viel, wordt aangenomen dat het niet over netten en ballen zal gaan. “Daar is nog geen actie tegen ondernomen”, wist Van Houdt, “het delict moet eerst zijn gepleegd en bovendien weet niemand wat de sanctiemogelijkheden zijn.”