Ian Kerkhof twijfelt zelf over Gouden Kalf; Leerling Filmacademie winnaar van Filmdagen

UTRECHT, 3 OKT. Zelden in de twaalfjarige geschiedenis van de Nederlandse Filmdagen zorgde de verdeling van de Gouden Kalveren op het slotgala voor zoveel verrassingen. De grootste winnaar werd Ian Kerkhof (28), een in Zuid-Afrika geboren tweedejaarsleerling van de Nederlandse Film- en Televisieacademie. Zijn al tijdens het laatste Filmfestival Rotterdam vertoonde, voor een zeer laag budget op 16 mm gedraaide experimentele film Kyodai Makes the Big Time won nu het Gouden Kalf voor de beste lange speelfilm èn voor de beste actrice, de tot gisteravond volstrekt onbekende, uit Zimbabwe afkomstige Janneque Draisma.

De jury van de Filmdagen, onder voorzitterschap van Cox Habbema, wilde in de laatste categorie zelfs geen enkele andere actrice nomineren, omdat geen van de prestaties in andere films in de buurt zou komen. In de categorie beste film en beste regie werd slechts een enkele andere film voorgedragen: De Noorderlingen van Alex van Warmerdam won het regie-kalf en de acteerprijs ging naar Rudolf Lucieer.

De speciale juryprijs werd toegekend aan wijlen Adriaan Ditvoorst en acteur Thom Hoffman, die als regisseur van de documentaire De domeinen Ditvoorst een portret maakte van zijn in 1987 overleden vriend en leermeester. Juryvoorzitter Habbema droeg Hoffman op het Kalf voor Ditvoorst te bewaren.

Andere prijzen werden toegekend aan de documentaire Levenslied van Froukje Bos en de korte speelfilm Memorias sin batallas y otros muertos van Nathalie Alonso Casale, een eindexamenproduktie van de Filmacademie, die eerder deze week al de Tuschinski Award won. De Prijs van de Nederlandse Filmkritiek ging naar een andere korte film, Richting Engeland van André van Duren, die in de schriftelijke stemming slechts één stem meer kreeg dan De Noorderlingen. De Grolsch Filmprijs van 15.000 gulden werd uitgereikt aan "het aanstormende talent' van Marc de Cloe, een eindexamenkandidaat van de Gerrit Rietveldacademie, met name voor zijn film Lucky Strike.

Tijdens de vlekkeloze ceremonie, die live werd uitgezonden door FilmNet, werd de meeste tijd besteed aan de uitreiking van de Cultuurprijs aan "verloren zoon' Paul Verhoeven, wiens Basic Instinct dit jaar in de hele wereld al meer dan dertig miljoen bezoekers trok. In plaats van een door de Filmdagen zorgvuldig geprepareerde laudatio voor te lezen, haalde bestuurslid Monique van de Ven bij de uitreiking enkele persoonlijke herinneringen op aan de regisseur van Turks Fruit en Keetje Tippel.

Reeds bij de bekendmaking van de nominaties stak een storm van protest op tegen de jury, die door het openlaten van plaatsen in sommige categorieën de professionele filmindustrie een klap in het gezicht zou hebben gegeven. Producent Matthijs van Heyningen, voorzitter van de Grolschjury, meende gisteravond dat de beslissing van de Filmdagenjury er toe bijdraagt dat "de kloof tussen de Nederlandse film en het publiek nog groter wordt''.

Zijn broer Jacques van Heyningen, directeur van de Filmdagen, respecteert weliswaar de onafhankelijkheid van de door hem aangestelde jury, maar verwijt zichzelf dat hij de leden niet van tevoren preciezer heeft geïnstrueerd over hun opdracht: “Deze uitslag kan licht het vooroordeel in de hand werken dat de Filmdagen er enkel zijn om kunstfilms te promoten, terwijl we in werkelijkheid met deze manifestatie de Nederlandse cinema over de hele breedte willen steunen”.

De in het Engels opgenomen film Kyodai Makes the Big Time van Ian Kerkhof bevat gedurende negentig minuten slechts een enkele camerabeweging. Zelfs in Rotterdam liepen vele bezoekers de zaal uit, terwijl een kleine minderheid zijn werk de hemel in prees. De film werd sindsdien slechts in enkele nachtvoorstellingen vertoond.

Kerkhof betoont zich beduusd over de prijs, die hij ontving uit handen van minister d'Ancona: “Ik vraag me af of dit nu de bedoeling is van de Filmdagen. Maar wat moet ik doen, ik ben toch erg blij en vereerd. Eerst kreeg ik een paar maanden geleden een Nederlands paspoort en nu dit. Enkele vooraanstaande regisseurs hebben me deze week gewaarschuwd dat ik mijn film beter op het laatste moment kon terugtrekken uit de competitie, omdat ik er anders niet op hoef te rekenen in de toekomst ooit nog subsidie te ontvangen van een van de filmfondsen. Maar die goede raad heb ik toch maar in de wind geslagen”.

Eerder zorgde het bestuur van de Filmdagen al voor een diepgaande controverse door het niet toelaten tot de competitie van twee bioscoopversies van televisieseries: Frans Weisz' Op afbetaling en Ben Sombogaarts Het zakmes, alsmede Alejandro Agresti's tv-film Everyone Wants to Help Ernst. Directeur Van Heyningen liet gedurende het festival al doorschemeren dat als het bestuur van het festival van tevoren geweten zou hebben hoe groot de commotie zou worden, het misschien een andere beslissing genomen had. In ieder geval wordt ernstig overwogen de reglementen te wijzigen, zodat de jury voortaan wordt gedwongen tot het geven van drie nominaties, in plaats van maximaal drie, zoals nu.

Het bezoek aan de Nederlandse Filmdagen wordt voorlopig geschat op 36.000. Dat is 5.000 minder dan het vorige jaar, maar er deden ook twee bioscoopzalen minder mee. Algemeen wordt de instelling van een "publieksprogramma' (waarin Kyodai Makes the Big Time niet figureerde) als een groot succes ervaren.