"Haat is het wapen van de zwakken'; Israelische televisie geeft "injectie' voor vrede met Syrië

TEL AVIV, 3 OKT. Terwijl het diplomatieke touwtrekken over een topontmoeting tussen de Syrische president Hafez Assad en de Israelische premier Yitzhak Rabin in volle gang is zond het Israelisch tv-weekjournaal gisteravond een psychologische “vredesinjectie” uit.

“Haat is het wapen van de zwakken”, zei de Israelische piloot Pinhas Nahmani, die tijdens zijn krijgsgevangenschap in de jaren zeventig door de Syrische geheime dienst zwaar werd gemarteld. “Vrede gaat boven alles. Als president Assad me toestemming geeft breng ik onmiddellijk een bezoek aan Syrië en ik ben ook bereid mijn beul te ontmoeten”, zei hij met een brede lach.

Pinhas Nehmani vertelde dat hij gedurende de langdurige ondervragingen in de cellen van de Syrische geheime dienst bewusteloos werd geslagen, zijn nagels uit het nagelbed werden getrokken en aan allerlei aan mishandelingen bloot stond. Toch gelooft hij dat vrede met Syrië mogelijk is omdat dezelfde soldaten die hem onder toeziend oog van Syrische officieren de nagels moesten uittrekken daarna naar hem toekwamen, het zweet van zijn hoofd veegden en hem vergiffenis vroegen.

Nooit eerder is het imago van de “wrede Syriër”, dat de Israelische bevolking tientallen jaren lang door de politici en media is voorgehouden, hier zo indringend in een tv-programma met een grote kijkdichtheid in een wat menselijker daglicht geplaatst. Dat draagt bij tot de vorming van een publieke opinie die “vredes-schokken”, dat wil zeggen territoriale concessies op de Hoogvlakte van Golan, kan absorberen.

Premier Rabin heeft het principe van een territoriaal vredescompromis met Syrië over dit strategisch belangrijke gebied aanvaard maar het achterste van zijn tong wil hij uitsluitend tijdens een topontmoeting aan zijn Syrische tegenspeler Hafez al-Assad laten zien. De verwarring over het beleggen van zo'n historische Israelisch-Syrische top is deze week ten top gestegen en is mede via de media in een “psychologische fase” gekomen.

Rabins kronkelingen zijn zonder kennis van het geheime diplomatieke verkeer via Amerikaanse diplomatieke kanalen tussen Jeruzalem en Damascus niet goed meer te volgen. De ene dag dringt hij op een top met Assad aan, de andere dag komt hij daarvan terug omdat de Syrische vredeswil nog te ondoorzichtig zou zijn. En als minister van buitenlandse zaken Shimon Peres in de VN tot een Israelisch-Syrische top oproept is Rabin zo mogelijk nog koeler. Het spreken met twee tongen heeft echter meer te maken met de rivaliteit tussen beide mannen dan met de zaak van de top zelf.

Desalniettemin begint hier niet alleen bij Likud maar ook in de pers twijfel te rijzen over de juistheid van premier Rabins aandringen op een topontmoeting met Assad. Tijdens de kabinetszitting deze week zei Rabin dat alleen zo'n dramatische top het vredesoverleg uit het slop kan halen.

President Assad vertoont (nog) geen tekenen voor deze Israelische eis het hoofd te willen buigen. Volgens het blad Yediot Ahronot heeft hij een voorstel van een Amerikaans tv-station om een debat met Rabin aan te gaan naast zich neergelegd.

Dit weekeinde onderneemt de Franse minister van buitenlandse zaken, Roland Dumas, een vredesmissie naar Damascus, Kairo en Jeruzalem in een poging het ijs tussen Assad en Rabin te breken, maar Westerse diplomaten in Israel houden het erop dat alleen de Amerikaanse diplomatie spijkers met koppen kan slaan en de Franse diplomatieke inspanningen weinig om het lijf hebben.

Ondanks het diplomatieke geharrewar, dat ook een kwestie van het kiezen van posities is, doen in het diplomatieke circuit speculaties de ronde dat Assad en Rabin elkaar nog vóór de Amerikaanse presidentsverkiezingen zullen ontmoeten om de in moeilijkheden verkerende president George Bush wat glans te geven.

De sfeer in Washington tussen de Israeliërs en Syriërs in Washington was weliswaar betrekkelijk goed en de Israelische onderhandelaars spreken van “lichtpunten” maar dat is voor Rabin nog lang niet voldoende om in het koude water te springen. Hij wil van Assad zelf horen wat hij precies onder vrede met Israel verstaat zonder zich bij voorbaat neer te leggen bij de Syrische eis dat zulks pas kan geschieden nadat Israel zich verplicht de hele Golante ontruimen.

In dat opzicht zet Rabin het voorbeeld van het vredesproces met Egypte op zijn kop. President Anwar Sadat kwam in november 1977 naar Jeruzalem toen hij in geheim vooroverleg van Menahem Begin de hele Sinaï-woestijn op een presenteerblaadje kreeg aangeboden. President Assad heeft een identiek scenario voor ogen. Eerst wil hij van Rabin horen dat de Hoogvlakte van Golan “van hem” is en pas dan wil hij de Israelische premier ontmoeten. Hoewel het internationale klimaat wegens het uiteenvallen van het Sovjet-rijk totaal anders is dan tijdens het Israelisch-Egyptische vredesoverleg het geval was, is president Assad niet te porren voor een tweedeling van de Golan met Israel. Assad eist het strategisch belangrijk gebied in zijn geheel terug.

Toen Rabin het zwaartepunt van zijn vredesdiplomatie in Washington van de Palestijnse naar de Syrische problematiek verplaatste moet hij zich er rekenschap van hebben gegeven dat hij grote beslissingen zou moeten nemen. Deinst hij daar voor terug nu Syrië in de positieve formulering van de vrede verder is gegaan dan ooit?

Het blad Ha'arets suggereerde deze week dat dat wel eens het geval zou kunnen zijn. Of speelt hij de geveinsde troefkaart van een topontmoeting met Assad uit om de Syrische president voor de publieke opinie in Israel en in het Westen (VS) met de zwarte Piet van de weigering te laten zitten? Zal Rabin tijdens een top met Assad in diens oor kunnen fluisteren dat hij bereid is in ruil voor echte vrede, volgens zijn definitie ervan, de hele Golan in fasen op te geven? Op Rabin rust de zware verantwoordelijkheid de vredesbeslissingen te nemen die zijn voorganger Yitzhak Shamir uit de weg ging.