Athene in de greep van stakers busbedrijf

ATHENE, 3 OKT. De taxi komt tot stilstand - het verkeer verderop blijkt versperd. “Wat is er aan de hand?”, vraagt de passagier. “Het zijn de Ontslagenen”, zegt de taxichauffeur moedeloos. “Ze houden weer een mars door het centrum.”

De Ontslagenen zijn een dagelijks terugkerend fenomeen geworden in de straten van de hoofdstad. Het gaat om enkele duizenden werknemers van het onlangs opgeheven Hoofdstedelijk Busbedrijf (EAS).

De problemen begonnen in augustus met het ontslag van ruim duizend mensen, die door de regering overtollig werden geacht binnen het bedrijf dat met een miljardenschuld aan drachmen kampte. Toen de solidariteitsstaking van het overige personeel weken voortduurde, kwam de conservatieve regering Mitsotakis, pleitbezorger van maximale privatisering, met de afkondiging dat de EAS zou worden opgeheven, dat de staat de schulden overnam en dat elke autobus zou worden toegewezen aan twee particuliere eigenaren, bij voorkeur uit de gelederen van het voormalige EAS-personeel. Deze zouden het vehikel drie jaar mogen exploiteren, met de belofte daarna te zorgen voor een nieuw, milieuvriendelijk exemplaar.

Terwijl de protestbetogingen van de nu achtduizend werklozen en hun familieleden doorgingen, bleken velen te willen ingaan op het aanbod van de regering. Ongeveer tweeduizend lieten zich een halve bus toewijzen en spoedig reden er enkele "zelfstandige' bussen door Athene, langs de oude vertrouwde lijnen.

Inmiddels is dat aantal tot achthonderd gestegen, terwijl er nog zo'n twaalfhonderd werkloos in de remises staan. Door militairen bemande vehikels zorgen voor een aanvulling. Maar de optochten van de Ontslagenen spoken nog dag in dag uit door het centrum, dagelijks andere routes kiezend, het verkeer ontwrichtend vanuit steeds andere centra. “Waarom gaan ze niet over het trottoir?”, hoort men steeds vaker in de overvolle trolleys - die wel bleven rijden - en in de even volle taxi's die uiteraard van de toestand profiteren.

De aanvankelijke meewarigheid van het publiek is inmiddels omgeslagen in wrevel en zelfs woede. Dagelijks takelen de Ontslagenen bussen die wel rijden toe en worden chauffeurs en passagiers bedreigd en gemolesteerd. De stemming sloeg om toen de allerheetst gebakerden onder de Ontslagenen enkele collega's die zich aanmeldden voor een eigen autobus op de openbare weg aanvielen en spiernaakt uitkleedden, waarbij ook bezittingen zouden zijn geroofd. De socialistische oppositieleider Andreas Papandreou, die zich met de hele stakings- en protestbeweging solidair had verklaard, beging een tactische fout door te verzuimen deze "on-Griekse' praktijken te veroordelen.

De regering, die inmiddels ook andere stakingen te boven is gekomen, stelt zich zeer triomfantelijk op. Zij kondigt aan dat binnenkort nóg driehonderd bussen in circulatie komen, beheerd en bestuurd door huisvaders van grote families, zoals ze al meteen had beloofd. Honderden "polytekni', ouders van vier of meer kinderen die op deze manier Griekenlands veel te laag geachte geboortecijfer helpen opkrikken, meldden zich voor het bezit van een halve bus en zij die acht of meer spruiten op de wereld hebben gezet krijgen zelfs ieder een hele, net als de twee atleten die goud verwierven bij de Olympische Spelen in Barcelona.

De leiders van de Ontslagenen hebben aangekondigd met hun acties nog zeker tot kerstmis door te zullen gaan. Hun hoop is gevestigd op een nieuwe omslag van de publieke opinie. Deze is nu nog geneigd bij elke bus die langs komt te roepen: ha, een bus, maar reeds zijn de eerste jammerklachten geregistreerd van burgers die constateren dat er geen enkele orde, geen enkele "dienstregeling' wordt aangehouden door de werkwilligen.

“Vroeger kon je een kwartier wachten, twintig minuten, maar je wist tenminste dat er een bus zou komen”, aldus een vrouw in een voorstad van Athene. “Nu sta je een half uur, terwijl er misschien geen enkele rijdt op deze route.” Vanzelfsprekend mijden de "zelfstandigen' routes die niet lonen. 's Avonds rijden ze ook niet, omdat dat te gevaarlijk wordt geacht - dan gaan de Ontslagenen bij voorkeur tot acties over. Ook is reeds geconstateerd dat bussen pas wegrijden als ze vol zijn. Dit is het systeem dat in Turkije "dolmoes' heet, maar dat daar vooral voor taxi's en minibussen wordt gebruikt.

De komende winter zal naar verwachting steeds luider de roep klinken om een nieuw, goed werkend Gemeentelijk Vervoerbedrijf, zoals dat functioneert in de meeste hoofdsteden van Europa, waartoe Griekenland wil behoren.