Parlement Praag dwarsboomt plannen voor "geruisloze' breuk

Het Tsjechoslowaakse parlement heeft gisteren nagelaten in te stemmen met de procedure voor de "fluwelen' opdeling van de Tsjechoslowaakse federatie, zoals die door de premiers van beide landsdelen was uitgewerkt.

PRAAG, 2 OKT. Het federale parlement van Tsjechoslowakije heeft gisteren de wet die het uiteenvallen van het land zonder referendum mogelijk moest maken afgewezen. Er werden zeven stemmen te weinig uitgebracht om de drie-vijfde meerderheid in de 300 leden tellende volksvertegenwoordiging te halen die nodig was voor aanvaarding.

In wat verdacht veel lijkt op een politieke coup heeft het parlement daarna met eenvoudige meerderheid een resolutie aangenomen waarin gevraagd wordt een commissie in te stellen die wetgeving moet voorbereiden voor een toekomstige "Tsjecho-Slowaakse Unie'. In zo'n unie zouden de twee republieken hun economische en defensiepolitiek moeten coördineren.

De gebeurtenissen in het federale parlement betekenen een harde klap voor de pogingen om op grondwettige manier een einde te maken aan de Tsjechoslowaakse federatie, zoals was overeengekomen door de politieke leiders in Praag en Bratislava, respectievelijk Václav Klaus, premier van de Tsjechische regering en leider van de ODS, en Vladimir Meciar, de Slowaakse premier en leider van de HZDS.

Premier Klaus noemde het “geen verrassing” dat de wet niet is aangenomen, maar het voorstel om de federatie te laten voortbestaan in de vorm van een unie noemde hij “zeer verontrustend”. Klaus heeft zich steeds verzet tegen de voorstellen van HZDS om te komen tot een losse "confederatie' tussen de twee landsdelen, omdat daardoor een onduidelijke situatie zou ontstaan wat betreft de economische politiek. ODS is voorstander van een strenge monetaristische politiek, die inhoudt dat het overheidsbudget in de hand wordt gehouden, de HZDS wil de rol van de overheid in de economie handhaven.

De resolutie over een unie kreeg een meerderheid doordat HZDS een coalitie aanging met de linkse Tsjechische partijen. Een verbitterde Klaus noemde dat een "gelegenheidscoalitie', die het akkoord over samenwerking dat ODS en HZDS in juni van dit jaar hebben gesloten, schendt. Het “monsterverbond” van HZDS en de Tsjechische oppositie dreigde, zo zei Klaus, de idealen van de Fluwelen Revolutie - de herstructurering van de Tsjechoslowaakse staat naar democratisch model en de consequente invoering van de markteconomie - om zeep te helpen. “We hebben ons steeds verdedigd tegen de Slowaakse druk die gericht was op het kapotmaken van de gemeenschappelijke staat”, zo zei Klaus. “We betreuren het dat die staat moet uiteenvallen. Maar we zullen geen karikatuur aanvaarden in de vorm van een unie, twee huizen onder één kap.”

Een woordvoerder van de HZDS, Michel Kovác, meende daarentegen dat er “niets tragisch”' aan de resolutie over de unie is. “De regering wordt eenvoudig uitgedaagd een nieuw voorstel te doen.” Hij noemde de resolutie een uitdrukking van de politieke wil van de Tsjechische oppositie om een “constructieve” inbreng te hebben.

De consequenties van het besluit van gisteren zijn echter ernstig. Het betekent dat het beëindigen van de federatie volgens het door ODS en HZDS opgestelde programma ongrondwettig is geworden. Wat er nu moet gebeuren is onduidelijk. Een van de mogelijkheden is dat de nationale parlementen eigen wetten aannemen waarbij de federatie wordt opgedoekt, een andere dat een van de twee republieken zich eenzijdig losmaakt uit de federatie. Aangezien het onthechtingsproces al ver is gevorderd wordt er niet meer aan getwijfeld dat de federatie uiteindelijk toch uiteen zal vallen.

Waarnemers zijn van mening dat ODS-leider Klaus de politiek van HZDS heeft onderschat. ODS is volgens politieke insiders “eenvoudig belazerd nu HZDS dit verbond met links heeft gesloten”.

    • Frits Schaling