Ontheemd

Het nieuwe museum voor hedendaagse kunst in Montreal (Musée de l'art contemporaine) heeft een ruime maar lage ingangshal met garderobe en toiletten; verder naar binnen komt die uit in een rond atrium. Op de eerste verdieping is, rondom dat atrium, een restaurant gelegen waar een redelijke lunch geserveerd wordt. Door de hoge ramen een uitzicht op een modern deel van de stad. Uit het restaurant komt men direct in de op dezelfde verdieping gelegen tentoonstellingszalen.

Ik begon links in de ruimtes waar kunstwerken hingen uit de eerste decennia na de oorlog. Het eerste schilderij was een mooi abstract werk van Riopelle. Die wordt op het moment dus beschouwd als de belangrijkste schilder uit Canada (Québec). Hij werkte ook in Parijs als een van de internationale leden van de informele École de Paris - nu een beetje vergeten maar een goede kunstenaar. In Montreal houden ze van hem, denk ik, omdat hij een opwindend moderne en internationale wereld mee naar huis bracht. Want dat is zoals overal ook in Canada een obsessie: de vreemde relatie tussen hier en elders. In de volgende zalen was dat het thema van de accrochage. We bevinden ons in de twintigste eeuw waarin iedereen is gaan geloven dat echte kunst internationaal moet zijn. In het museum zijn we dus eerst getuige van hoe Canadese kunstenaars de wereld van de moderne kunst ontdekken - ontroerende werken van onderzoek en ontdekking en overgave. Enkele schilderijen van verre dringen dan binnen: een Karel Appel, een Tapiès, anderen - schilderijen in het spoor nog van Riopelle en nog zichtbaar verwant met wat in Canada zelf gaande is. De binnenkomst, iets later, van de Amerikaanse "colorfield'-schilders (Louis, Noland, Olitski) is al iets minder bescheiden. Canadezen beginnen in de richting mee te doen. Men merkt dat het internationale gezichtspunt ook in Canada een vanzelfsprekendheid geworden is.

In het tweede deel van de presentatie is van een binding aan de plaats van handeling eigenlijk geen sprake meer. Ik dwaal door ruimtes met een hedendaagse kunst die grenzeloos internationaal is en die zich met achteloos gemak overal even nestelen kan. Als de nieuwe architectuur niet zo angstvallig "clean' was, zoals vrijwel overal in Noord-Amerika, zou ik me ook in Noorwegen of Spanje kunnen bevinden. De ruimtes en hun artistieke invulling (hoe mooi soms ook) hebben de reukloze perfectie van een kamer in een Holiday Inn die ook overal ter wereld hetzelfde zijn. Net als internationale reizigers, onder wie met tegenzin ook ikzelf, is de internationale kunst ontheemd en op drift geraakt. Hier en daar is het zoeken naar precieze verankering alweer begonnen. Maar het museum van Montreal draagt de moderne tragiek nog met zich mee. Natuurlijk wil het een eerlijk huis voor de kunst zijn - maar voorlopig is het, zoals veel andere musea daar en hier, een groot station met een aantal verbindingen.

    • Rudi Fuchs