Judith Barry T/m 25 okt. in De Appel, ...

Judith Barry T/m 25 okt. in De Appel, Prinseneiland 7 Amsterdam, di t/m za 13-17u.

Miniatuurmuseum T/m 30 okt. in Reflex Modern Art Gallery, Weteringschans 83 Amsterdam, di t/m za 10.30-17.30u. Prijzen ƒ 150,- tot ƒ 30.000,- Mini-catalogus ƒ 20,-

Ton Zwerver T/m 15 okt. in galerie Torch, Prinsengracht 218 Amsterdam, do t/m za 13-18u. Prijzen ƒ 875,- tot ƒ 7.500,- T/m 18 okt. in De Achterstraat, Korte Achterstr. 2a Hoorn, di t/m zo 14-17u.

Judith Barry

"Jij en ik, wij dansten een wals, we draaiden rond in de zaal toen, plots, de zaal in een bos veranderde. De stoelen werden bomen, de vloer een groen tapijt..' Deze woorden, gesproken in The Work of the Forest van de Amerikaanse Judith Barry, vatten samen welk effect deze video-installatie op de kijker heeft.

In De Appel in Amsterdam stelde Barry (1949) drie convexe, met wit doek bespannen kamerschermen in Art Nouveau-stijl op die tezamen een cirkel met drie openingen vormen. Van buitenaf wordt via spiegels op elk scherm een andere film geprojecteerd. Als in een panorama ben je omringd door beelden; ook op de buitenkant van de cirkel zijn de films te zien, maar de meest intense ervaring krijg je toch in de arena waar de beelden je bestormen. De projecties worden begeleid door een stem die, in het Frans, teksten als de hierboven aangehaalde uitspreekt. Mooie opnamen van wuivende bomen en exotische vergezichten drijven voorbij, uitlopend op een bezoek aan een Art Nouveau-villa waar een tentoonstelling van Afrikaanse (kunst)voorwerpen te zien is. Elk scherm vertelt een ander verhaal, maar alle spitsen zich toe op de beroemde "Exposition du Congo' die in 1897 in Brussel werd gehouden. Daar zijn toen Afrikaanse (kunst) voorwerpen in een Art Nouveau-inrichting gepresenteerd: een broederlijke vereniging van "primitieve' en bourgeois-kunst, van gekoloniseerde en overheerser. "Het kan niet onopgemerkt blijven,' stelt Barry in een begeleidende tekst, "dat alle landen met een Art Nouveau traditie bij de kolonisatie van Afrika betrokken waren'. Maar er blijkt nog veel meer engagement achter de dromerige beelden te steken: het uitbuiten van de Afrikanen, de rol van handelaren en missionarissen, etcetera. Dit is echter niet de juiste manier om een boodschap uit te dragen. De beelden die blijven hangen zijn de meer sprookjesachtige: twee vrouwen in Victoriaanse jurken die de trap af zweven, bomen in blauw licht, vitrines vol Afrikaanse objecten op ware grootte (alsof je ineens werkelijk in 1897 bent beland). De smaakvolle kamerschermen, het hypnotiserende van de projectiestralen en de paars-blauwe gloed van de beelden werken die sensatie van betovering in de hand.

Barry's installatie herinnert aan Marguerite Duras' film Le Nom de Venise dans Calcutta Desert, met beelden van een vervallen interieur die verglijden als de golfslag van de zee en een bedwelmende stem die een verhaal vertelt over een exotisch land, ver hier vandaan. En waarom zou dat niet genoeg zijn? Net als in 1897 blijft de werkelijkheid voor ons verborgen en worden we op effectieve wijze in slaap gewiegd. De schoonheid wint het altijd.

T/m 25 okt. in De Appel, Prinseneiland 7 Amsterdam, di t/m za 13-17u.

Miniatuurmuseum

Wat klein is, is niet alleen vertederend maar ook handzaam. Dat moet het echtpaar Daniëls hebben gedacht toen het twee jaar geleden een verzameling van kunstwerken op klein formaat begon aan te leggen. In hun galerie, Reflex Modern Art Gallery in Amsterdam, is nu een museum op schaal te zien met stukken van gemiddeld 10 bij 12 centimeter. Het zijn geen miniatuurtjes van bestaande werken, maar zelfstandige objecten. Veel kunstenaars werd verzocht iets te vervaardigen en dat brengt mensen samen die dat waarschijnlijk voor onmogelijk hadden gehouden: Jan Cremer en Wim T. Schippers, Joseph Beuys en Yoko Ono. Smaakvol ingelijst prijken de wijsvinger-grote doekjes aan de wanden. Bovendien staat in elke zaal een sculptuurtje op een sokkel, waaronder een kunststof koe van Niki de St. Phalle en een Kruisiging in kauwgom van Tempi & Wolf.

Er zijn ook groepstentoonstellingen, bijvoorbeeld van de naar het Hollandse landschap schilderende After Nature en de vrouwelijke kunstenaars De Sirenen. Eén zaaltje is gewijd aan Arman die enkele prachtige assemblages van een viool op poppeformaat maakte. Het kleinste werkje is een metalen vlieg van Claude Lalanne, die heel onschuldig heeft plaatsgenomen op een steen middenin het museum.

Ook oudere kunstenaars zoals Botero en Lotti van der Gaag leverden bijdragen en Sol LeWitt stuurde behalve een minitekening ook een minieme voorschets daarvan. Dit museum, een catalogus van wat er nu in de kunst omgaat, vormt een bijna ideale collectie - en zou eigenlijk door een museum moeten worden aangekocht. Ik zou willen dat ik niet groter was dan mijn wijsvinger en er uren kon ronddwalen.

T/m 30 okt. in Reflex Modern Art Gallery, Weteringschans 83 Amsterdam, di t/m za 10.30-17.30u. Prijzen ƒ 150,- tot ƒ 30.000,- Mini-catalogus ƒ 20,-

Ton Zwerver

Stel, een bevriend kunstenaar vraagt u uw huis tijdelijk aan hem af te staan. Na uw vertrek doet hij een keuze uit uw meubilair, stapelt het tot een (wankele) compositie, fotografeert die en zet alles weer terug op zijn oude plaats vóórdat u thuiskomt. Na een week krijgt u een fotootje toegestuurd waarop uw meubels in hun acrobatische houding zijn vastgelegd. Zou u enig verschil zien aan uw keukenstoel, uw drumstel of uw kamerplant? Bekijkt u ze met dezelfde ogen als voorheen?

"Huiskamersculpturen' noemt de maker, Ton Zwerver, zijn ingrepen. In de Achterstraat in Hoorn, een gebouw dat binnenkort gerenoveerd wordt, zaagde hij figuren in de vloer en liet er van onderaf blauw licht doorheen schijnen. De vaag aan dansende mensen en muzieknoten verwante omtrekken doemen als schijngestaltes voor ons op. Binnenkort wordt de vloer gesloopt en zal Zwervers werk - opnieuw - in het niets oplossen.

In galerie Torch exposeert Zwerver objecten van vaste vorm. Op een glasplaat ligt een vioolkist die op een kier open staat; er komt een gifgroene tak uit die eindigt in een soort klauw. De kist lijkt een dier dat steels een tentakel ontvouwt: "ik ben wakker, ik ben hier, ik zit en wacht' luidt de titel. Ook in de andere wandobjecten vormen muziekinstrumenten het hart van het beeld, zoals een met zwart doek overtrokken contrabas waarvan de contouren opmerkelijke overeenkomsten met de tors van een vrouw vertonen.

Deze beelden hebben soms een te gewild-geheimzinnig karakter; liever kijk ik naar de foto's van meubel-ensceneringen, ditmaal gemaakt in een verlaten fabriek. Wat daar werd achtergelaten, wordt nu als een kostbare herinnering geëtaleerd: een wenteltrap, sierlijk geleund op een rococo-tafel; een opgezette krokodil, liggend op een roodleren chaise longue. De bladeren van een vingerplant, weelderig gedrapeerd over datzelfde tafeltje, retorten vol water daartussen. In combinatie met de onder water gelopen vloer van de fabriekshal wordt in die laatste opname een zinderende atmosfeer in een tropisch land gesuggereerd, het beeld is broeierig alsof er zo dadelijk iets verschrikkelijks gaat gebeuren. Dat zou heel goed kunnen - wij weten immers niet wat er gebeurt tussen de dingen als wij er niet zijn?

T/m 15 okt. in galerie Torch, Prinsengracht 218 Amsterdam, do t/m za 13-18u. Prijzen ƒ 875,- tot ƒ 7.500,- T/m 18 okt. in De Achterstraat, Korte Achterstr. 2a Hoorn, di t/m zo 14-17u.

    • Renée Steenbergen