EMS navigeert in rustiger vaarwater

AMSTERDAM, 2 OKT. De valutamarkten zijn de afgelopen twee weken geleidelijk in rustiger vaarwater terechtgekomen. De spanningen binnen het EMS-wisselkoersmechanisme namen af.

Na een zeer hectische week op de Europese valutamarkten, mochten de Fransen zondag 20 september stemmen over "Maastricht'. Zoals bekend hebben zij met een krappe meerderheid het Franse parlement groen licht gegeven om het verdrag te ratificeren. Aanvankelijk leek de Franse franc daar iets van te profiteren, maar in de loop van de week kwam de munt opnieuw onder vuur. De Franse en Duitse autoriteiten pareerden de druk echter met het rentewapen en valutamarktinverventies. De Franse rente werd verhoogd. Tegelijkertijd daalden de Duitse korte tarieven met bijna een vol procentpunt zonder dat de officiële tarieven werden aangepast. Hiervoor was ruimte ontstaan omdat de Bundesbank op maandag 14 september de officiële tarieven had verlaagd in reactie op de devaluatie van de lire. De markten trokken de conclusie dat bij aanhoudende spanning tussen mark en franc de Bundesbank de rente opnieuw zou verlagen. De markttarieven liepen hierop vooruit en driemaands interbancaire deposito's werden op 23 september verhandeld voor slechts 8,35 procent.

Ook tegen het Ierse punt en de Spaanse peseta, die inmiddels al 5 procent was gedevalueerd, werd die dagen flink gespeculeerd. Als gevolg daarvan zagen de autoriteiten zich in beide landen genoodzaakt weer kapitaalrestricties in te voeren. In Spanje waren deze nog maar 8 maanden geleden afgeschaft.

In de loop van de week werd echter duidelijk dat de regeringen en monetaire autoriteiten van Franse en Duitse zijde zeer vastbesloten waren de wisselkoers te handhaven. De kans op een devaluatie werd steeds kleiner en aan het eind van de week nam de spanning tussen franc en mark af, hetgeen versterkt werd doordat de Bundesbank de vergadering van het beleidsbepalende orgaan van donderdag naar vrijdag verschoof. Met het afnemen van de spanning binnen het EMS verminderde ook de hoop op een spoedige Duitse renteverlaging. De markttarieven veerden hierdoor omhoog tot maar liefst 8,80 procent op vrijdag.

Het tumult binnen het EMS liet duidelijk haar sporen na op de koersvorming van de Amerikaanse dollar en de yen. De koersdruk op de franc en de speculatie op de rentverlaging van de Bundesbank zorgden voor een sterkere dollar en yen, de terugkeer van de rust en het stijgen van de markttarieven in Duitsland verminderden de attractiviteit van beide munten. Getuige de figuur is het daarom met de Amerikaanse munt snel bergafwaarts gegaan. Ook onzekerheid over het conjuncturele herstel leverde daaraan een bijdrage.

Wat betekenen de ontwikkelingen binnen het EMS voor de monetaire integratie in het verenigde Europa? Het pond en de lire zijn door de respectieve regeringen uit het EMS genomen, waardoor het vertrouwen in het mechanisme is verminderd. Ierland en Spanje hebben weer kapitaalrestricties moeten invoeren terwijl deze in Spanje, juist in het kader van de monetaire integratie, kortgeleden waren afgeschaft. Het Verdrag van Maastricht is door de Denen in de huidige vorm afgewezen, maar dit is nog niet officieel door de Deense regering aan Brussel gemeld. De Britten proberen nu het verdrag van Maastricht dusdanig aan te passen dat het zowel voor de Denen als voor het eigen parlement aanvaardbaar is. Dit betekent echter wel dat de ratificatie van het verdrag zal worden vertraagd. De onderhandelingen hierover worden evenwel in ongunstig daglicht geplaatst omdat de Duitsers en de Britse regering hun ruzie over de schuldvraag van de Britse devaluatie nu via de pers uitvechten.

De Duitsers lijken daarbij overigens het gelijk aan hun zijde te hebben, want de Britten zijn de EMS-spelregels, zoals verwoord in het Verdrag van Basel-Nyborg, niet nagekomen. Met andere woorden, door zich niet aan de regels te houden, hebben ze de eigen spilkoers in gevaar gebracht en bovendien het systeem in diskrediet gebracht.

Het is duidelijk dat "Maastricht' niet dood is maar zich bevindt op de afdeling plastische chirurgie waar de doktoren pogen de belangrijkste bezwaren tegen het verdrag door middel van zogenaamde protocollen te ondervangen. Zolang het verdrag zich nog onder de handen van deze doktoren bevindt, zal het niet mogelijk zijn te werken aan een twee-fasen-EMU, omdat dat haaks staat op de uitgangspunten van het verdrag van Maastricht. De onzekerheid over de ratificatiedatum van het verdrag betekent in beginsel voortdurende onzekerheid op de financiële markten.

Bron: Economisch Bureau ING Bank