Ter Veld houdt vast aan bonus/malus-regeling WAO; Werkgevers schrikken van boetes

DEN HAAG, 1 OKT. Het Gemeenschappelijk Administratie Kantoor (GAK) heeft sinds 1 maart van dit jaar 10.000 brieven de deur uitgedaan naar bedrijven met de mededeling dat hen een boete boven het hoofd hangt omdat een van hun werknemers in de WAO is beland. Daar staan 300 bedrijven tegenover die een premie mogen verwachten, omdat ze een arbeidsongeschikte in dienst hebben genomen.

Deze cijfers geven nog geen compleet beeld. De bedrijfsverenigingen voeren de regeling uit; het GAK doet dat namens 13 van de 20. Eerder deedstaatssecretaris Ter Veld (sociale zaken) de prognose dat volgend jaar zo'n 80.000 werknemers naar de WAO zullen afvloeien, hetgeen de betrokken bedrijven zo'n 1,3 miljard gulden aan boetes (de malus) kost. Daartegenover staat de verwachting dat 28.000 gedeeltelijk arbeidsongeschikten in 1993 een baan krijgen en de bonus die werkgevers daarvoor incasseren in totaal zo'n 475 miljoen gulden zal belopen. Het saldo van 800 miljoen dat de boetes meer opbrengen dan de bonussen kosten, mag worden gebruikt om de premie voor de AAW, de volksverzekering tegen arbeidsongeschiktheid, te verlagen.

Werkgeversorganisaties zijn destijds met de bonus/malus-regeling akkoord gegaan. Het is een van de maatregelen om het beroep op de WAO en andere arbeidsongeschiktheidsregelingen te beperken. Maar werkgevers zelf klagen in de praktijk inmiddels zo luidkeels over de malus - over de bonus niets dan goeds - dat VNO en NCW bij het kabinet deze week hebben aangedrongen op intrekking van de regeling. Het heeft er de schijn van dat de werkgeversorganisaties zich enigszins hebben verkeken op de opvattingen van hun leden. NCW-voorzitter J.C. Blankert geeft toe: “We hebben de gevolgen van de regeling van te voren misschien onvoldoende doorzien”. De boetes blijken in de praktijk hoger dan de werkgeversorganisaties destijds dachten. De malus bedraagt maximaal zes maanden brutosalaris en zal later nog worden verhoogd tot 12 maanden. De boetes mogen overigens niet hoger zijn dan 5 procent van de totale loonsom van het bedrijf. Wanneer een bedrijf een WAO'er voor ten minste één jaar in dienst neemt, krijgt het een bonus van zes maanden bruto salaris.

Staatssecretaris Ter Veld voelt helemaal niets voor intrekking van de bonus/malus-regeling die sinds 1 maart bestaat. “Als de werkgevers zeggen: wij worden zwaar gepakt”, zei ze gisteren op de VARA-radio, “mag ik dan heel platvloers zeggen: kijk eens naar de kant van de werknemers, waarvoor we de hele WAO-uitkeringsstructuur wijzigen. Mag ik alsjeblieft enig evenwicht hebben in het beleid en ook werkgevers aanspreken op hun verantwoordelijkheid?” In werkgeverskringen verluidt dat juist dat evenwicht zoek is. De politiek verschuift de ingreep in de hoogte en de duur van de WAO-uitkeringen maar steeds, terwijl de werkgevers intussen wel letterlijk mogen boeten, zo luidt de redenering.

De pijn wordt vooral gevoeld in het midden- en kleinbedrijf. Ondernemersorganisatie KNOV, die al wat langer en wat luidruchtiger tegen de maatregel aan het protesteren is, werkt inmiddels aan een zwartboek met praktijkvoorbeelden waarin de bonus/malusregeling naar haar inzicht onrechtvaardig uitwerkt. Eerder heeft het KNOV overwogen proefprocessen tegen de boetes aan te spannen, maar het is tot de conclusie gekomen dat de "malus' juridisch moeilijk te bestrijden is.

Bij de Algemene Werkgevers Vereniging (AWV) zijn die praktijkgevallen bekend. Woordvoerder N.R. Meijer somt uit zijn geheugen zo een aantal casussen op. Een vrouw die zelf een verkeersongeluk veroorzaakt en in de WAO belandt. Een gedeeltelijk arbeidsongeschikte wiens gezondheid verder verslechtert en dievolledig wordt afgekeurd. Een vakantiekracht die door een bromfietsongeval arbeidsongeschikt wordt. In alle gevallen is het betrokken bedrijf een boete aangezegd. Tot inning daarvan is het nog niet gekomen, omdat een bedrijf een jaar de tijd krijgt voor de (gedeeltelijk) arbeidsongeschikte aangepast werk te zoeken. Lukt dat, dan gaat de boete niet door. “Maar wat moet een bedrijf doen, waarvan de arbeidsongeschikte werknemer inmiddels is overleden”, vraagt VNO-voorzitter A.H.G. Rinnooy Kan zich af.

Dat de bonus/malusregeling in de praktijk “grof” uitwerkt, komt niet als een verrassing. Sterker nog: dit is in het betreffende wetsvoorstel voorspeld. "Grof' staat voor het geval waarin de arbeidsongeschiktheid is veroorzaakt buiten het bedrijf. “Dat deze situatie zich zeker voor zal doen, kan onder meer worden afgeleid uit onderzoeksgegevens dat circa 35 procent van de oorzaken van arbeidsongeschiktheid beroepsgebonden lijkt te zijn”, aldus het wetsvoorstel.

De bonus/malus-regeling sluit aan op de praktijk van de WAO zelf, waarin de oorzaak van de arbeidsongeschiktheid er ook niet toedoet bij het uiteindelijke oordeel over de vraag in hoeverre iemand recht heeft op een WAO-uitkering. In dit verband hebben de werkgeversorganisaties nog eens bepleit bijvoorbeeld sportblessures die een werknemer arbeidsongeschikt hebben gemaakt, niet langer via de WAO te dekken. Ter Veld is van dat pleidooi evenmin onder de indruk. “Iedereen weet dat mensen die niets aan sport doen net zo'n groot risico hebben als mensen die wel aan sport doen. Ik durf zelfs de stelling aan dat mensen die aan sport doen, minder kans op arbeidsongeschiktheid lopen.”

    • John Kroon