Nieuw conflict in Golfgebied

DOHA/ RIAD, 1 OKT. In het Golfgebied is gisteren opnieuw een grensconflict opgelaaid, ditmaal tussen Qatar en Saoedi-Arabië. In het gebied, met zijn niet of nauwelijks gedefinieerde grenzen, spelen op dit moment al, onder andere, ruzies tussen Jemen en Saoedi-Arabië, Bahrein en Qatar en Iran en de Verenigde Arabische Emiraten, afgezien van dat tussen Irak en Koeweit.

Saoedische en Qatarese functionarissen meldden gisteren een gewapend treffen in een omstreden woestijngebied, maar gaven totaal verschillende versies van het gebeurde. Volgens Qatar hadden Saoedische militairen een Qatarese grenspost aangevallen, en hadden zij twee militairen gedood en een derde gevangengenomen.

Enkele uren later beschreef een Saoedische regeringswoordvoerder het Qatarese bericht als “totaal ongegrond”. Hij stelde dat Qatarese militairen hadden geschoten op Saoedische bedoeïenen. Bij de daaropvolgende schotenwisseling, op Saoedisch grondgebied, waren twee Qatarezen en een Saoediër om het leven gekomen.

Het treffen speelde zich af in het gebied van Khufous, 130 kilometer ten zuidoosten van de Qatarese hoofdstad Doha, aan wat vroeger de grens tussen Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) was. De VAE stonden het gebied twee jaar geleden onder zware druk aan Saoedi-Arabië af, waardoor Qatar zijn enige landroute die niet door Saoedisch gebied liep kwijtraakte.

Volgens diplomaten zijn de Saoediërs in de afgelopen paar maanden ter plaatse druk bezig geweest, en er zijn onder andere berichten dat zij er militaire installaties hebben gebouwd. Qatarese functionarissen hebben geklaagd dat de Saoediërs op deze wijze proberen Qatar volledig van zich afhankelijk te maken wat betreft zijn internationale verbindingen over land, en het land zo willen dwingen de Saoedische lijn te volgen binnen de Samenwerkingsraad voor de Golf (GCC). Qatar volgt bijvoorbeeld een eigen weg ten opzichte van Iran, waarmee het eerder dit jaar een reeks samenwerkingsakkoorden sloot. In elk geval zitten er in het omstreden gebied voor zover bekend geen belangrijke oliereserves. De ontdekking van olie is vaak een aanleiding tot het oplaaien van grensconflicten in de regio.

Dat is mede het geval in de kwestie-Saoedi-Arabië/Jemen, die op dit moment het onderwerp is van onderhandelingen in Riad. Deze zaak speelt al tientallen jaren, maar is in april opgelaaid toen Riad Westerse oliemaatschappijen waarschuwde niet op rekening van Jemen olie te winnen in het grensgebied van het vroegere Zuid-Jemen en Saoedi-Arabië. Op de achtergrond hiervan speelt de doorwoekerende Saoedische woede over Jemens pro-Iraakse houding tijdens de crisis in het Golfgebied, die Riad er eerder al toe bracht honderdduizenden Jemenitische gastarbeiders naar hun vaderland terug te sturen. Jemen op zijn beurt heeft geweigerd het verdrag van Taif te verlengen, op grond warvan het toenmalige Imamaat in 1934 drie provincies aan Saoedi-Arabië afstond. Vorige maand zijn besprekingen begonnen tussen Oman en Jemen om hun grensproblemen op te lossen. Het grensconflict tussen Bahrein en Qatar betreft een reeks eilandjes, riffen en zandbanken, die onbewoond zijn maar potentieel gas- en olierijk zijn. Het conflict laaide in april van dit jaar weer op; de regering van Bahrein heeft de zaak voor het Internationaal Gerechtshof gebracht. Acuut is ook de ruzie tussen Iran en de VAE over drie eilandjes in de buurt van de Straat van Hormuz, die Iran in 1971 had bezet. Sinds Iran dit jaar het sinds 1971 met de VAE gedeelde eilandje Abu Musa de facto annexeerde, hebben de VAE naast herstel van de status quo op dit eiland de teruggave van de andere twee eilandjes geëist. Iran, dat zelf nog oude aanspraken koestert op heel Bahrein, heeft er dreigend op gewezen dat “het stellen van territoriale aanspraken kan leiden tot een reeks nieuwe aanspraken en conflicten die rampzalige gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid van de regio”.