Maniak valt blinden aan

Afraid of the Dark. Regie: Mark Peploe. Met: James Fox, Fanny Ardant, Ben Keyworth, Paul McGann. In: Amsterdam, The Movies 2.

Meer nog dan als de zwager van Bernardo Bertolucci is de Engelsman Mark Peploe bekend geworden als diens scenarioschrijver bij The Last Emperor en The Sheltering Sky. Bovendien schreef Peploe Michelangelo Antonioni's klassieker Professione: Reporter, een film waarin Jack Nicholson zijn identiteit en oriëntatie verliest. Dat thema en de voor Bertolucci's werk zo kenmerkende aandacht voor psychoanalytische motieven, voor de complexe relaties tussen zonen, moeders en vaders, keren terug in Peploe's debuut als regisseur van een lange speelfilm, Afraid of the Dark, die evenals zijn veelbelovende korte film Samson and Delilah, eerder op het Filmfestival Rotterdam te zien was.

Afraid of the Dark is een thriller over kijken, voyeurisme en blindheid, met een verrassende wending op driekwart van de speelduur, die onder geen beding verklapt mag worden. De film lijkt te gaan over een jongetje, Lucas, van een jaar of elf met een blinde moeder (Fanny Ardant) en een vader (James Fox), die bij de politie werkt. De hoofdpersoon is zeer bezorgd om zijn moeder, omdat meerdere blinde en vrouwelijke bezoekers van het dagopvangcentrum, waar ze regelmatig breiles geeft, op straat aangevallen zijn door een maniak. De vader is toevallig belast met het onderzoek naar de incidenten, maar biedt in de ogen van zijn zoon geen afdoende bescherming. Een jonge blinde vriendin van de moeder ontwikkelt een relatie met een fotograaf, wiens erotische opnamesessies met de vrouw door de jongen bespied worden.

Deze verhaalelementen, die door Peploe kristalhelder geëxposeerd worden, vormen de bouwstenen van een intrige, waar Freud de vingers bij zou af kunnen likken. Dat ze inderdaad vooral in het onderbewustzijn hun oorsprong vinden, zal later maar al te duidelijk worden. Afraid of the Dark refereert soms nogal opvallend aan twee andere Britse films: Michael Powells in 1960 zeer controversiële, maar later gerehabiliteerde Peeping Tom, een gewaagde verkenning van voyeuristische en sadistische thema's, waarin een fotograaf zijn slachtoffers fotografeert, alvorens ze met een statief te vermoorden, en Antonioni's Blow Up, een thriller over foto's en waarneming, waarin het licht van Londen en de quasi-transparantie van de heldere straten van die stad de visuele toon zetten. Ook Peploe's Franse cameraman Bruno de Keyzer, die veel voor Tavernier en Téchiné werkte, maakt optimaal gebruik van de mogelijkheden die Londen hem biedt.

Afraid of the Dark is een intelligente en cerebrale film, die soms lijdt aan een al te mechanische constructie. Aan het slot blijken bijna alle losse eindjes keurig aan elkaar te zijn gebreid in een schematisch uitgevallen spel van herhaling, verdubbeling en omdraaiing. Je bewondert de steriele meesterhand van de regisseur-scenarist en betreurt zijn onwil om de mysterieuze, onbeheersbare zijde van diep gewortelde angsten als verlies van ouders en verlies van het gezichtsvermogen even veel aandacht te schenken als de metaforen en hun implicaties. Iets meer van de doodsangst uit Peeping Tom (of de surrealistische horror van oog en mes in Buñuels Un chien andalou) zou de film geen kwaad gedaan hebben. Het is duidelijk dat Peploe een immens talent koestert, dat in een volgende, minder krampachtige film nog wel eens tot bijzondere hoogte zou kunnen gaan stijgen.

    • Hans Beerekamp