Kanemaru ontspringt de dans

TOKIO, 1 OKT. Shin Kanemaru, de eerste Japanse parlementariër die is veroordeeld wegens een politieke donatie, blijft leider van de grootste factie binnen de regerende Liberaal Democratische Partij en zodoende Japans invloedrijkste politicus.

Het wekenlange beleg van het huis van de "kingmaker', de man die de laatste drie premiers op hun stoel heeft gehesen, is vandaag opgeheven. De tientallen journalisten, fotografen en cameralieden die dag en nacht posities hadden ingenomen rondom de woning van Japans meest omstreden politicus, zagen vanmorgen de 78-jarige Shin Kanemaru, na 35 dagen kluizenaarschap, naar buiten komen. Hij had zijn les geleerd. “Ik zweer dat dit nooit meer zal gebeuren”, verklaarde Kanemaru en stapte in een zwarte Mercedes op weg naar zijn kantoor.

Twee dagen geleden had hij 200.000 yen per post overgemaakt, de boete die hij had gekregen voor het persoonlijk in ontvangst nemen van 500 miljoen yen aan politieke donatie, een veelvoud van wat wettelijk is toegestaan.

Op zijn geruchtmakende persconferentie van eind augustus, waarop hij zijn aftreden bekendmaakte als vice-president van de LDP, beweerde Kanemaru dat hij het geld, afkomstig van de schandaalfirma Sagawa, zelf had geweigerd. Hij had pas later van zijn secretaris vernomen dat zijn staf het geld wel had geaccepteerd. Daarvoor nam hij in een deemoedig gebaar de politieke verantwoordelijkheid, hij stapte niet alleen op als vice-president van de regerende Liberaal Democratische Partij, maar ook als leider van de grootste factie binnen de LDP.

Omdat een persoon of bedrijf niet meer dan maximaal 1,5 miljoen yen per jaar aan politieke donatie mag schenken, besloot het openbaar ministerie tot een gerechtelijk vooronderzoek. Het verhoorde Kanemaru's secretaris, maar toen het Kanemaru zelf aan de tand wilde voelen, weigerde deze zijn medewerking. Japans machtigste politicus, die op goede voet staat met de onderwereld, hield zich schuil in zijn woning.

Intussen was zijn factie, van de vijf facties binnen de LDP de zwaarste steunpilaar onder het kabinet-Miyazawa, in een verbeten machtsstrijd verwikkeld om zijn opvolging. Wekenlang was het bij zijn huis dan ook een komen en gaan van politici, die hem smeekten aan te blijven als factieleider. En al die tijd voerden hij en het OM een kat- en muisspel op. Vorige week werd hem ten einde raad een ultimatum gesteld. Als hij niet uiterlijk vrijdag met een schriftelijke verklaring kwam dat hij persoonlijk de 500 miljoen yen had ontvangen, zou hij alsnog in staat van beschuldiging worden gesteld en vervolgd.

Kanemaru gaf toe, wetend dat het moegestreden OM met zo'n verklaring al dik tevreden was en hem de schande van een openbaar proces zou besparen. Een geringe boete wegens het niet netjes melden van de politieke donatie bij de bevoegde autoriteiten zou zijn hoogste straf zijn. De betrokken wet voorziet niet in de confiscatie van het teveel aan geld. Een wetswijziging daartoe is nog niet door het parlement behandeld. En of de 500 miljoen misschien steekpenningen waren, is niet onderzocht, omdat Kanemaru noch is verhoord noch vervolgd. Overigens was dat ook lastig te bewijzen geweest, omdat een andere wet (uit 1907) steekpenningen alleen in verband brengt met iemand in openbare functie - Kakuei Tanaka werd destijds wel veroordeeld in het Lockheed-schandaal, omdat hij toen premier was - of met een parlementariër die als woordvoerder de belangen van een donateur behartigt.

Om een eind te maken aan de machtsstrijd binnen de factie zorgde Kanemaru nog voor een verrassing. Zijn kroonprins, Ozawa, die zolang de feitelijke leiding van de factie had, maar door anderen naar de kroon werd gestoken, legde afgelopen weekeinde plotseling zijn functie neer. Ozawa was in gebreke gebleven, omdat hij niet had kunnen voorkomen dat Kanameru was beboet, zo heette het. Daarmee zat de factie zonder leider, dreigde ze zelfs uiteen te vallen in twee of drie elkaar bestrijdende sub-facties en leek de chaos compleet. De zwaarste steunpilaar onder het kabinet-Miyazawa wankelde. Daarop vroeg Kanemaru Ozawa grootmoedig aan te blijven. Diens positie als kroonprins werd daarmee herbevestigd en gisteren kon Kanemaru doodgemoedereerd het bericht verspreiden dat hijzelf het leiderschap weer op zich nam. De boete betaald, de strijd beslecht, het werk hervat.

Dat de media en de oppositie hem - en trouwens ook het OM in Tokio wegens het niet verhoren - zouden grillen, omdat elke gewone Japanner in voorkomende gevallen wel was verhoord, zal de oude vos hebben ingecalculeerd.

    • Paul Friese