Een federaal België

DE BLAUWDRUK VOOR de nieuwe federatieve staat België, die de regering van premier Dehaene deze week op tafel heeft gelegd, blinkt niet uit door eenvoud.

Ook in de nieuwe opzet blijft België een gecompliceerd land, waarin niet alleen Walen en Vlamingen wonen, maar waar ook Franstaligen in Brussel, Nederlandstaligen in Brussel en zelfs nog een handjevol Duitstaligen in het oosten van het land samenleven. Om aan al die te onderscheiden bevolkingsgroepen recht te doen, is België niet alleen opgesplitst in (aan grondgebied gebonden) gewesten, maar ook in (taal- en cultuur)gemeenschappen. Zo is de Franstalige gemeenschap in feite de optelsom van het gewest Wallonië en de Franstalige bevolking in Brussel.

In de voorstellen van het kabinet-Dehaene - waarvoor in het nationale parlement nog een tweederde meerderheid moet worden gevonden - wordt de macht van de gewesten versterkt ten koste van de gemeenschappen. Maar het onderscheid tussen deze twee blijft nog wel bestaan - het federatieve België neemt daarmee een unieke positie in de wereld in.

Duidelijker zou het zijn geweest als de gemeenschappen waren geschrapt. Als België gewoon was opgedeeld in vier gewesten met ieder een duidelijk afgebakend territorium: Vlaanderen, Wallonië, Brussel (hoofdstad België en hoofdstad van Europa) en een Duitstalig gewest. Alleen al om die reden is het meer dan waarschijnlijk dat de nu door te voeren staatshervorming niet de laatste zal zijn uit de geschiedenis van België. Het gefederaliseerde België zal ook na deze fase van de hervorming nog niet af blijken te zijn, zoals oud-premier Martens eens hoopte.

DIE VASTSTELLING doet evenwel niets af aan de verregaande betekenis van de blauwdruk die Martens opvolger Dehaene nu presenteert. Het is een goed akkoord, al was het alleen omdat beide kampen in België er bij winnen. De Vlamingen kunnen voortaan hun eigen parlement kiezen, de Walen krijgen geld om het Franstalige onderwijs en andere zaken te financieren. De Walen erkennen het "territorialiteitsbeginsel' (als Happart Waals minister wil worden, moet hij verhuizen uit Voeren) en de Vlamingen stemmen in met de federalisering van de landbouw, om maar enkele punten te noemen.

Het is ook een goed akkoord omdat het een wezenlijke stap voorwaarts betekent in het proces van federalisering, die kan zorgen voor een periode van "pacificatie' in de betrekkingen tussen Vlamingen en Walen. Communautaire conflicten lopen als een repeterende breuk door de Belgische geschiedenis. Het moet voor de Belgische politici een verademing zijn om nu eens alle energie te kunnen steken in de inrichting van het eigen (Vlaamse of Waalse) huis zonder te worden afgeleid door plaagstoten van over de taalgrens. Wat dat betreft heeft premier Dehaene niet alleen zichzelf maar heel politiek België deze week een dienst bewezen.

En het is een goed akkoord omdat het juist op een moment komt dat de roep om seperatisme, om een afscheiding zonder meer, niet langer een taboe is in België. Sommigen redeneren dat juist daardoor dit akkoord er nu wel kon komen, waar eerdere pogingen faalden.

VOOR DIT ogenblik hebben de federalisten in België een overwinning behaald. Dat wil overigens nog niets zeggen over de uiteindelijke afloop van het staatkundige avontuur waarin België zich nu gaat storten. Vooral het feit dat de "deelstaten' voortaan hun eigen parlementsleden zullen kiezen, die niet langer ook zitting zullen hebben in de nationale Kamer, is een niet te onderschatten factor. De verkiezing van de eigen raden zal aan het Belgische proces van federalisering een ongekende dynamiek geven. Vlaanderen en Wallonië zullen in de toekomst nog duidelijker tegenover of naast elkaar komen te staan, al naar gelang ze verkiezen. Voorlopig doen ze dat onder het dak van één Belgisch huis. Maar dat gegeven biedt op zichzelf nog geen garanties voor de (verre) toekomst.