Duits-Britse crisis door uitlekken EMS-document

LONDEN, 1 OKT. De Brits-Duitse betrekkingen, toch al gespannen sinds het terugtrekken van het pond uit het Europese Monetaire Stelsel (EMS), zijn op een nieuw dieptepunt aangeland. Oorzaak is het uitlekken van een gedetailleerde ontkenning van de president van de Duitse Bundesbank, dat hij mede schuldig is geweest aan de val van het pond.

De nieuwe rel is een ernstige streep door de rekening van John Major, die probeert de komende Europese top in Birmingham te redden. In Groot-Brittannië zelf hebben Labour en de Liberale Democraten nu het aftreden van de minister van financiën, Norman Lamont, geëist, omdat uit het Duitse document blijkt dat een aanbod tot herschikking van valutawaarden binnen het EMS wel degelijk een optie is geweest in het weekeinde vóór "Zwarte Woensdag', toen het pond uit het EMS werd teruggetrokken. Ook de City, bij monde van de Financial Times, vindt nu dat de minister moet gaan. Een Conservatief Lagerhuislid zei vanmorgen dat “niet de Bundesbank kan bepalen wie hier minister van financiën is”. Het Britse kabinet is vanmorgen bijeengekomen om de situatie te bespreken.

De crisis is het gevolg van de publikatie van een verklaring van Bundesbankpresident Helmut Schlesinger, door de Duitse ambassade in Londen verstrekt aan de Financial Times, waarin de bankier de verwijten van Britse zijde weerlegt. De ambassadeur is inmiddels door het Foreign Office op het matje geroepen. Schlesinger ontkent dat hij het pond in de aanloop tot Zwarte Woensdag heeft ondermijnd door uitlatingen in de pers. Hij verklaart verder dat: - de Bundesbank wel degelijk het Britse pond sterling in voldoende mate heeft gesteund; - de Bundesbank 44 miljard D-mark heeft uitgegeven aan de verdediging van de Italiaanse lire, maar vooral aan die van het pond; - de Bundesbank niet de Franse franc een voorkeursbehandeling heeft gegeven boven het pond; - de Bundesbank niet de schuld kan krijgen van de geruchten die er gingen, of van onjuist gerapporteerde uitlatingen.

De notitie-van-opheldering van Schlesinger is het zoveelste hoofdstuk in een verbale oorlog tussen premier Major en minister Lamont enerzijds en premier Kohl, diens minister Theo Waigel (financiën) en de Duitse Bundesbank anderzijds. Deze nieuwste verwikkeling bemoeilijkt opnieuw de positie van John Major, zowel in Europa als op het thuisfront. Zelf legde Major gisteren als voorzitter van de EG een bliksembezoek af aan president Mitterrand van Frankrijk, waarna hij later op de dag in Londen met de Deense premier Paul Schlüter overlegde. Gelijktijdig bezocht Douglas Hurd, de Britse minister van buitenlandse zaken, Bonn. De Britten ontleenden aan die actie de zekerheid dat Frankrijk en Duitsland er niet op uit zijn een Europa van twee snelheden te creëren, waarbij de Britten in de baan voor langzaam verkeer zouden achterblijven.

Maar tijdens dit vertoon van gerichte diplomatie zette de Duitse minister van financiën Theo Waigel die zekerheid weer op losse schroeven door in een vraaggesprek te spreken van een toekomstig Europa van "concentrische cirkels', met een D-markzone als kern. Daarna hielden bondskanselier Kohl en premier Major een telefoongesprek van een uur, waarvan toon en inhoud niet zijn bekendgemaakt.

Pag.21: Pond keldert fors door Brits-Duitse onenigheid

Publicatie van de verklaring van Schlesinger had meteen effect op de koers van het pond. Op de valutamarkten in het Verre Oosten daalde sterling tot een diepterecord van beneden D-Mark 2.50. Dit was een gevolg van geruchten als Norman Lamont zijn afgetreden. In Londen gaf Lamonts ministerie vanmorgen een verklaring uit, waarin het herhaalde dat de minister blijft.

Norman Lamont verdedigde zich door in een verklaring te zeggen dat het gepubliceerde stuk bedoeld was als communicatie van regering tot regering en daarom vertrouwelijk moest worden geacht. In zijn visie heeft de Duitse ambassade in Londen die vertrouwelijkheid geschonden. De Bank of England, gevraagd naar een reactie op het stuk, ontkende de inhoud ervan niet categorisch, maar betreurde de publicatie. “We herkennen deze versie van het gebeurde niet volkomen”, aldus de Bank. “En bovendien: we geloven dat de dialoog tussen centrale banken in beslotenheid moet plaats hebben. Die gewoonte zullen wij althans handhaven.” De Bundesbank zei vanmorgen elk “misverstand” te betreuren dat tot de ruzie tussen Bonn en Londen heeft geleid. De bank zegt verder dat zij wil proberen de basis voor verdere samenwerking met de Europese partners te herstellen.

Premier Major en Douglas Hurd gaven een gezamenlijke verklaring uit waarin ze hun woede concentreerden op de schending van de vertrouwelijkheid. Het stuk was maandag jl. door de Duitse ambassadeur in Londen overhandigd aan het Foreign Office. In Bonn is nu ruzie ontstaan tussen het Duitse ministerie van buitenlandse zaken en de Bundesbank over de verantwoordelijkheid voor het lek.

De leider van de Labour Party, John Smith, heeft van premier John Major geëist dat hij de verklaring van Schlesinger “punt-voor-punt” weerlegt. De Labour-leider beschuldigt de premier en zijn minister van financiën ervan dat zij het Lagerhuis vorige week niet de volle waarheid hebben verteld over de toedracht van de sterlingcrisis. Met name de vraag of Groot Brittannië in het weekeinde voorafgaande aan “Zwarte Woensdag” een ontsnappingsmogelijkheid is geboden, door het waarde van het pond binnen de Europees Monetair Stelsel (EMS) eigener beweging te verlagen, staat centraal. De minister heeft dat altijd ontkend, maar economische deskundigen in Engeland zeggen dat er wel degelijk een aanbod tot herschikking op tafel lag, dat óók de herwaardering van de Franse franc betrof. “Toen de Fransen nee zeiden, vonden de Britten dat ze ook nee moesten zeggen,” aldus Peter Jay, voormalig Brits ambassadeur in Washington en thans de "huiseconoom' van de BBC. Niet de Duitsers zijn volgens kritici van de regering schuldig aan de val van het pond, maar de Britse regering zelf, met de toenmalige minister van financiën, John Major, als een van de hoofdschuldigen. Hun verwijt is dat het pond op een niet te handhaven waarde van DMark 2,95 twee jaar geleden het EMS is binnengeloodst, zonder dat over die waarde voorafgaand overleg was gepleegd met de Europese partners.

Volgens Schlesinger hebben de Britten de verdediging van het pond zelf te lang uitgesteld. Desondanks waren de Duitsers te hulp gesneld vóórdat de regels van de EMS dat strikt genomen noodzakelijk maakten. De Duitse interventie was volgens de Bundesbankpresident “de grootste gedwongen interventie ooit ondernomen ten behoeve van een partnervaluta”. Het verschil met de crisis om de franc was volgens Schlesinger dat de Franse regering al ingreep voordat de franc zijn bodemwaarde in het EMS had bereikt.