China en Zuid-Korea nieuwe vrienden; Peking en Seoul zouden groot blok willen vormen tegen Japan

PEKING, 1 OKT. Premier Li Peng heeft gisteren duidelijk gemaakt dat China's nieuwe vriendschap met Zuid-Korea zeker geen beëindiging van de speciale betrekkingen met het Noorden betekent. Li vertelde de 200 Zuidkoreaanse journalisten die de Zuidkoreaanse president, Roh Tae Woo, vergezelden dat China's vriendschap met Noord-Korea onverminderd zal voortduren. Op zijn persconferentie liet Roh gisteren doorschemeren dat China zich verzet tegen druk op Noord-Korea inzake de ontwikkeling van kernenergie en wellicht kernwapens.

“Er is een voorkeur voor overreding, niet voor druk. Door Noord-Korea te overreden af te zien van de ontwikkeling van kernwapens kunnen we ons doel bereiken en ik geloof dat de Chinese zijde het eens is met onze positie”, aldus Roh. Maandag verzocht Roh echter zijn Chinese ambtgenoot, Yang Shangkun, om China's invloed in Pyongyang aan te wenden, wat neerkomt op een verzoek om druk uit te oefenen.

Yang liet weten dat China altijd dialoog en ontspanning heeft aangemoedigd en voor vrede en stabiliteit op het schiereiland heeft gewerkt. Het lijkt erop of de Chinezen bedoelen dat zij geen invloed hebben en dat druk riskant is omdat dat het noordelijke kluizenaars-regime verder in de hoek zou drijven en de voorzichtige opening naar de buitenwereld, waar het mee bezig is, abrupt zou beëindigen.

Pyongyang heeft de afgelopen twee dagen op twee indirecte manieren de huidige Chinese leiders aangevallen. De Noordkoreaanse radio fulmineerde zondag: “Door een laaghartig imperialistisch komplot om het socialisme te vernietigen en door de trouweloze acties van enige verraders van de revolutie die daarvoor capituleerden, is het socialisme afgewezen en het kapitalisme hersteld in sommige landen.”

Eergisteren hield de Noordkoreaanse leiding een banket ter gelegenheid van China's Nationale Feestdag, vandaag, waarbij de Chinese ambassadeur aanzat. Het (Noord-)Koreaanse Centrale Nieuwsagentschap leverde als commentaar dat de vriendschap tussen China en (Noord-)Korea onuitroeibaar was omdat die was opgebouwd door de Grote Leiders Mao Zedong en Kim Il Sung en premier Zhou Enlai.

Volgens president Roh is de uitweg voor Noord-Korea, om relaties met Japan en het Westen aan te knopen: de zogenaamde "kruis-erkenning' waar China al jaren voorstander van was. Maar Peking heeft uiteindelijk de flexibiliteit getoond om het Zuiden te erkennen zonder op Japanse en Amerikaanse erkenning van het Noorden te wachten. De Noordkoreaans-Japanse toenadering is voorlopig gestrand op Pyongyangs exorbitante eisen inzake herstelbetalingen en op de nucleaire kwestie.

De Noordkoreanen hebben begin deze maand ook een discreet beroep op Washington gedaan om de betrekkingen te verbeteren en hebben om een reeks ontmoetingen op hoog niveau verzocht, maar Washington heeft als voorwaarde gesteld dat er eerst een veel strenger inspectie-regime op Noord-Korea's nucleaire programma komt. Ook dient Pyongyang zich flexibeler op te stellen in de inter-Koreaanse dialoog.

De vraag is of economische noodzaak Noord-Korea spoedig tot zo'n houding zal dwingen. Volgens Zuidkoreaanse en Westerse experts staat de Noordkoreaanse economie op instorten, met name na het wegvallen van de preferentiële ruilhandel met de voormalige Sovjet-Unie. Roh Tae Woo zei dat zijn land bereid is de “economische ontberingen” in het noorden te lenigen.

China is daartoe steeds minder bereid en dat is een belangrijke factor bij de erkenning van het Zuiden geweest. Volgens een bankier is de wens zowel aan Chinese als Zuidkoreaanse kant om een groot continentaal economisch blok te vormen als tegenwicht tegen Japan en zal het Noorden in dat proces door China en Zuid-Korea meegesleept worden. Volgens dezelfde bankier heeft China echter met zijn succesvolle diplomatie tegenover Zuid-Korea een potentieel desastreus precedent geschapen.

China heeft 40 jaar geroepen dat er maar één Korea is en heeft er nu twee erkend. Met het opgeven van het "één-Korea-beleid' zou het de basis voor zijn eigen "één-China-beleid' ondermijnd hebben. “Als China het bestaan van twee Korea's erkent, waarom zou de rest van de wereld dan niet het bestaan van twee China's kunnen erkennen”, zo vroeg de bankier zich af.

China laat geen kans onbenut om het restant van Taiwans internationale positie te ondermijnen, waarmee het de krachten tegen hereniging op Taiwan almaar versterkt. Taiwan heeft er met name bij Zuid-Korea op aangedrongen om een "twee-China's-politiek' aan te nemen volgens de formule "één land - twee regeringen'. Maar Zuid-Korea is gezwicht voor Chinese bezwaren en de manier waarop Seoul de diplomatieke betrekkingen met Taipei heeft verbroken is onnodig beledigend geweest.

Zuidkoreaanse ambtenaren ontboden Taiwans ambassadeur en stelden hem vooraf van Seouls voornemen in kennis, maar dreigden dat als hij het wereldkundig zou maken Seoul zeer on-coöperatief zou zijn bij het opzetten van nieuwe onofficiële betrekkingen. Taipei zoch meteen de openbaarheid en nam onmiddellijke, maximale vergeldingsmaatregelen. De eveneens omvangrijke handels- en andere betrekkingen tussen Taiwan en Zuid-Korea, onder andere op luchtvaartgebied, zijn wellicht blijvend verziekt en de houding van Taiwan tegenover het vasteland is opnieuw verhard. Het is een onwelkome bijkomstigheid bij een diplomatiek-strategisch proces dat verder in alle opzichten positief en van wereldbelang is.

    • Willem van Kemenade