Alles wat uit Brussel komt is nu per definitie verdacht

BRUSSEL, 1 OKT. Als de crisis rondom het Verdrag van Maastricht de gehate "Eurocraten' in Brussel iets heeft ingepeperd, dan is het wel dat de publieke opinie liefst aan àlle regelgeving door de EG een einde wil maken. Zelfs kanselier Kohl, de trouwste aller Europeanen, spreekt al afkeurend over de "regelmanie' van Brussel.

Van de EG-ambtenaren heeft zich inmiddels een gevoel van totale verlatenheid meester gemaakt. Voor de nieuwe Commissie die in januari aantreedt moet dezer dagen een wetgevend programma voorbereid worden - een vrijwel onmogelijke taak, nu bijna ieder initiatief controversieel is, alleen omdat het uit Brussel komt. “Beter de rol van Zwarte Piet, dan helemaal geen rol”, zucht een topambtenaar die decennia ervaring heeft in het Europese krachtenveld. Tot nu toe was kankeren op de Commissie in de diverse lidstaten “altijd de olie die de machine draaiende hield”. Maar zó een storm van ongenoegen is er bij zijn weten nog nooit opgestoken.

Alle maatregelen op sociaal terrein zijn inmiddels in de ijskast gezet. Op andere terreinen heerst grote politieke onzekerheid. De Commissie durft op dit moment nauwelijks van haar bevoegdheid om nieuwe wetsvoorstellen in te dienen, gebruik te maken. Voorstellen die wel worden gepubliceerd zijn òf onbelangrijk òf onschadelijk. Vorige week informeerde Commissaris Bangemann (industrie) nog tijdens een Interne-Marktraad of er bij de lidstaten belangstelling zou bestaan voor een Europese auteursrechten-heffing op geluidsbandjes. Een minderheid van landen die zo'n heffing al kennen was hartstochtelijk voor. Maar omdat de meerderheid tegen was, zag Bangemann er toch maar van af om een voorstel te laten voorbereiden. Staatssecretaris Dankert was na afloop bitter teleurgesteld. Zo blijft een voor Nederland belangrijke harmonisatie-maatregel geheel buiten de onderhandelingen tussen de lidstaten en wordt er niet eens een politieke discussie over een concreet voorstel gevoerd. De Commissie lijkt zijn leidende rol bij de integratie van Europa op het spel te zetten.

Ook Commissaris Van Miert (transport, milieu en consumenten) zit met problemen. Hij vertelde deze week het EG-adviesorgaan van sociale partners in Brussel dat hij soms niet meer weet of hij vooruit of achteruit moet. Zo zou hij graag de consument willen beschermen tegen de grensoverschrijdende praktijken van postorderbedrijven. “We moeten het vertrouwen van de consument in de interne markt versterken.” Maar juist omdat dat vertrouwen nu ontbreekt, krijgt hij er de gelegenheid niet voor.

Pag.21: Alles wat uit Brussel komt is verdacht

Hetzelfde geldt voor de veiligheid op schepen, de invoering van vergelijkende reclame en de toegang tot de rechter van de consument. Dat veel initiatieven niet, of niet meer, van de grond komen heeft soms onverwachte voordelen. Van Miert was achteraf dolblij dat de Europese invoering van het in Frankrijk fel omstreden puntenrijbewijs nog steeds is geblokkeerd. “Als dat ingevoerd was voor het Franse referendum over Maastricht, was dat mooi de schuld van de Commissie geweest.”

Want dat is de andere frustratie van de "Eurocraten'. Ruim tachtig procent van de wetgeving die "Brussel' uitvaardigt komt tot stand op verzoek van de lidstaten of van het Europees parlement. Bij de Europese Commissie, het symbool van Brusselse bemoeizucht, steekt men de handen in de lucht. Nationale politici die "Brussel' regel- en bemoeizucht verwijten, zijn daar zelf vaak de initiatiefnemer van en er in ieder geval verantwoordelijk voor. Dat nu net Kohl over regelzucht moet klagen is aanleiding tot vele cynische grappen. Als er één lidstaat is die, geheel conform de nationale wetgevende tradities, aandringt op gedetailleerde regels, dan is het de Bondsrepubliek wel.

Bij de Commissie zegt men er juist naar te streven "kaderwetgeving' of "raamwetten' bij de verschillende Europese ministerraden in te dienen: globaal geformuleerde regels, die nationale overheden ruimte laat voor interpretatie, controle en uitvoering. In de discussierondes met de Europese ministers wordt het ontwerp echter maar al te vaak nodeloos opgetuigd, zo is de ervaring van de Commissie-ambtenaren. De lidstaten vertrouwen elkaar niet, beschermen hun eigen competentie en zoeken ruimte voor hun stokpaardjes. En wil de Commissie dan maar zo vriendelijk zijn de juristen aan het werk te zetten om alle zorgen in nette bepalingen onder te brengen?

Over dit beeld van lelieblanke Commissie-onschuld wordt bij de Permanente Vertegenwoordigingen van de lidstaten bij de EG anders gedacht. Bij deze vertegenwoordigers van de nationale bureaucratiën heerst soms wrevel over de wijze waarop de Commissie om politieke steun bij de lidstaten "leurt'. Voordat een voorstel uberhaupt wordt ingediend heeft de Commissie al "deals' gesloten met een aantal grotere lidstaten. Daarbij wordt dan de steun van kleine lidstaten vaak gekocht door in de richtlijn bepaalde subsidies toe te kennen. Als de Twaalf verdeeld zijn, dan weet de Commissie met handig manoevreren heel vaak aardig de agenda te bepalen. Al naar gelang het nationale belang noemen de lidstaten dat òf vooruitgang òf bemoeizucht.

Ook het Europese Parlement zou boter op het hoofd hebben. Als Commissie en Raad vergaderen over een wetsontwerp waarop het parlement een advies- of meebeslissingsrecht heeft, dan stuurt Straatsburg meestal ook nog een lijst moeilijk te negeren amendementen. De stuwende kracht van het Europese parlement achter de Brusselse "bemoeizucht' wordt onderschat, zo wordt bij de Commissie gezegd. Het is deels plat effectbejag en deels oprecht Euro-enthousiasme dat de parlementariërs tot verzoeken om "ingrijpen' aan de Commissie brengt. Het persbureau AFP publiceerde deze week een overzichtje van één week parlementsvragen: zou de Commissie alstublieft het drinken uit plastic bekertjes in geheel Europa willen verbieden, de restauratie van café Gambrinus in Napels betalen en de reiskosten van een Belg die in Frankrijk een orgaantransplantatie ondergaat? Tenslotte zou Brussel de regisseur Franco Zeffirelli in bescherming moeten nemen tegen een klacht van de Arabische Liga omdat hij de Venus van Botticelli in een documentaire heeft opgevoerd. Op de vraag van een Britse parlementariër of de Commissie in het kader van het vrije verkeer van personen en goederen ook het transport van lijken over de grenzen wil liberaliseren, zegt de Commissie toe "na te zullen denken'.

In het Europarlement zijn maar weinig tegenstanders van het Europese eenheidsideaal te vinden - wat dat betreft is de kloof met de burger die tegen Europa steigert in Straatsburg niet minder breed dan in Brussel. Het is de ironie van de crisis rond "Maastricht': het Europese parlement is deel van het probleem en niet van de oplossing, alle klachten over het "gebrek aan transparantie' en het "democratische gat' in Europa ten spijt.

    • Folkert Jensma