"Alle vrouwenbesnijdenis moet worden verboden'

LEIDEN, 1 OKT. Nederland moet elke vorm van vrouwenbesnijdenis wettelijk verbieden. Zelfs het toestaan van de mildste vorm, incisie, schept al een gevaarlijk precedent waarvan de gevolgen voor de Afrikaanse vrouwen catastrofaal zijn.

Dit zegt de Ethiopische Bernhane Ras-Work, een van de spreeksters op de conferentie 'Vrouwenbesnijdenis wereldwijd en in Nederland' die morgen in Leiden wordt gehouden.

“Als Nederland de mildste vorm van vrouwenbesnijdenis, incisie, zou toestaan dan handelt zij in strijd met internationale verdragen, bijvoorbeeld met het Verdrag inzake de rechten van het kind. Trouwens wie bepaalt wat mild is en wat niet”, aldus Ras-Work. “Wij voelen ons gesteund door onder meer de Wereldgezondheidsorganisatie die alle vormen van vrouwenbesnijdenis verbiedt. Zegt Nederland 'ja' tegen zelfs maar incisie dan valt de bodem onder ons werk weg. Dan zullen alle Afrikaanse landen zeggen: "Zelfs in Holland mogen vrouwen besnijden worden'.”

Ras-Work staat sinds 1984 aan het hoofd van het Inter-African comittee on traditional practices affecting the health of women and children. Inmiddels zijn in 23 Afrikaanse landen, waaronder Ethiopië, Mali, Niger en Tanzania nationale comité's gevormd die strijden tegen vrouwenbesnijdenis.

Een moeilijke strijd, zegt Ras -Work. Haar voornaamste wapens zijn tact en voorzichtigheid. Begin jaren tachtig bezocht ze een groot aantal Afrikaanse landen in een voorzichtige poging het vraagstuk te berde te brengen. Ze sprak met ministers, artsen, religieuze leiders en met de plaatselijke bevolking. “Sommige mannen zeiden: het is een vrouwenprobleem, ze willen het zelf. Een enkeling zei: ik wil een besneden vrouw. Die houding trof ik vooral aan in Somalië en Soedan”.

Ze onmoette vrouwen voor wie een leven lang pijn, als gevolg van de besnijdenis, een geaccepteerd verschijnsel was. Pijn bij het plassen, bij seksueel contact en pijn tijdens en na de bevalling.

In 1984 werd het onderwerp voor het eerst in alle openbaarheid besproken tijdens een conferentie in Dakar. Daar waren vijf Westerse waarnemers aanwezig die vooraf te horen kregen zich niet te mengen in de discussie. “Westerse feministen wezen in de jaren zeventig met een bestraffende vinger naar Afrikaanse vrouwen. Dat wij dit met ons lieten doen of al hadden laten doen! Dat was niet de manier om het onderwerp bespreekbaar te maken. Wij dachten: we moeten het onder en met elkaar aanpakken en een strategie ontwikkelen”.

De 23 nationale comité's tegen vrouwenbesnijdenis die sinds 1984 bestaan houden zich vooral bezig met het geven van voorlichting aan religieuze leiders en aan mannen, vrouwen en kinderen. Voorlichting over bijvoorbeeld het feit dat vrouwenbesnijdenis geen religieuze plicht is. Ras-Work “De El Hazar universiteit in Caro, een belangrijke islamitische universiteit, heeft dat vooroordeel al lang de bodem ingeslagen. Waarmee natuurlijk niet gezegd is dat iedere betrokkene er van overtuigd is dat vrouwenbesnijdenis geen religieuze verplichting is. Maar we winnen veld”.

Bijvoorbeeld in Nigeria waar een wetsvoorstel in voorbereiding is dat alle vormen van vrouwenbesnijdenis verbiedt. In Djibouti waar Ras-Work begin jaren tachtig nog op een muur van onbegrip en maar ook schaamte bij vrouwen stuitte wordt nu gewerkt aan een wetsvoorstel op het verbod van infibulatie, de meest verminkende vorm van vrouwenbesnijdenis. Waar jonge vrouwen zeggen: “voor ons is het te laat, wij zijn al besneden. Maar aan onze dochters komen ze niet”.

Maar in landen als Mauretanië, Ivoorkust en Mali geldt het niet zelden als een ecomische noodzaak om veel kinderen te baren en worden vrouwen besneden. “Verminkt”, zegt Ras-Work. “Op medische noch regilieuze gronden kan zo'n ingreep gerechtvaarigd worden. De achterliggende reden voor vrouwenbesnijdenis is dat vrouwen onder de duim gehouden moeten worden en dat ze geen plezier mogen hebben van hun lichaam voor het huwelijk en tijdens het huwelijk.”

    • Anneke Visser