Telewerken "verantwoord en doordacht' stimuleren; Breed platform zoekt antwoord op vragen van potentiële gebruikers

ROTTERDAM, 30 SEPT. De opkomst van "telewerken' is vooral sociaal-cultureel bepaald. De technologische ontwikkeling vormt een noodzakelijke voorwaarde, maar beslissend voor telewerken is de maatschappelijke drijfveer die erachter zit, en dat is de behoefte aan flexibilisering, zowel bij werknemers als bij bedrijven.

Dit is de mening van prof. ing. W.C.L. Zegveld, oud-hoofddirecteur beleidsstudies en informatie van het onderzoeksinstituut TNO en tegenwoordig onder meer voorzitter van de Stichting Platform Telewerken Nederland, die vanmorgen officieel van start is gegaan. De stichting moet bevorderen dat de verwachte groei van telewerken op “een verantwoorde en doordachte manier” plaatsheeft.

Doorgaans wordt onder telewerken verstaan dat het werk met behulp van informatie- en communicatie-technologie (computer, fax, telefoon, modem) gedurende ten minste één dag in de week elders, meestal thuis, geschiedt. Het platform is bedoeld als vraagbaak voor bedrijven die “iets met telewerken willen”. Het zal ook symposia organiseren, een nieuwsbrief uitgeven, een databank opzetten en telewerk-projecten entameren. Het jaarbudget bedraagt nu een half miljoen gulden; gezocht wordt naar meer sponsors.

In het platform zijn - naar goed Nederlands gebruik - werkgevers, werknemers, overheid, bedrijfsleven en wetenschap vertegenwoordigd. Het idee komt uit Californië, de bakermat van telewerken. Daar zijn bedrijven in de meest verstedelijkte gebieden verplicht plannen op te stellen om het woon-werkverkeer te beperken om files en milieu-overlast te bestrijden. Veel bedrijven zien telewerken als een mogelijk instrument. Het Californische platform probeert te voorzien in hun behoefte aan relevante informatie.

Uit eerder dit jaar afgerond verkennend onderzoek van het Studiecentrum voor technologie en beleid TNO en de Universiteit Twente kwam naar voren dat in Nederland tussen de 1,3 en 1,9 miljoen werknemers in aanmerking komen voor telewerken. Met enkele slagen om de arm werd geconcludeerd dat de voordelen van telewerken de nadelen overtreffen, niet alleen als gekeken werd naar de telewerkers zelf en naar de bedrijven, maar ook als de kosten/baten-afweging regionaal of nationaal werd gemaakt.

Mede-initiatiefnemer van het platform is de vakcentrale voor Middelbaar en hoger personeel MHP, wat niet verwonderlijk is omdat onderzoek bevestigt dat telewerken met name voor werknemers in midden en hogere functies interessante opties biedt. “Uit een peiling onder onder leden bleek dat zij tamelijk hoge verwachtingen hebben van telewerken. Zelf hadden we op dat moment niet meer dan een vage notie, dat er allerlei kostenvoordelen zouden ontstaan - denk aan minder bedrijfsruimte, minder files, minder uitlaatgassen - als mensen een deel van hun werk thuis zouden kunnen doen”, zegt MHP-voorzitter G. van Dalen, tevens vice-voorzitter van het platform.

Nadere oriëntatie leerde de vakcentrale dat er talloze haken en ogen aan de introductie van telewerken kleven. “We dachten dat het vooral een kwestie van technische problemen was, maar dat blijkt niet het geval. Het zijn met name organisatorische problemen die op je afkomen bij telewerken. Als je die wilt oplossen dan moet je vrij diep ingrijpen in de arbeidsorganisatie en ook nieuwe management-technieken invoeren. Managers vinden het meestal uitermate vervelend als ze niet kunnen controleren wat hun werknemers doen. Zitten zij twee dagen thuis, dan hebben managers al gauw het gevoel dat ze de controle over het produktieproces kwijtraken.”

Van Dalen somt enkele veel opkomende vragen op: hoe verloopt de samenwerking tussen telewerkers in de praktijk?; worden zij minder creatief als ze elkaar minder zien en spreken?; hoe meet je hun prestaties?; hoe zit het met de werktijden?; welke eisen moet je aan een thuiswerkplek stellen?; mag de werkgever/opdrachtgever of de arbeidsinspectie daar zomaar binnenlopen?; hoe verleidelijk wordt "schnabbelen' in de baas zijn tijd voor een tweede broodheer? Allemaal vragen waarbij het platform antwoorden moet helpen zoeken.

Voor de MHP is er nog een andere reden zich in het platform te manifesteren. Want hoewel de vakcentrale telewerken toejuicht vanwege de potentiële voordelen voor werknemers en samenleving, vormt het in zekere zin ook een bedreiging voor haar doelgroep. En nog wel in dubbel opzicht, schetst Van Dalen. “Wie voortdurend zo'n apparaat onder handbereik heeft, loopt groter risico een echte workaholic te worden, een slaaf van zijn eigen thuiswerkplek.” Daarnaast is er in toekomstige arbeidsorganisaties waarschijnlijk minder behoefte aan middenkader. “Het middenkader vormt in feite het scharnier tussen de besluitvorming aan de top en de uitvoering aan de basis. Het kan heel goed zijn dat dit tussenliggende niveau bij verdergaande informatisering voor een belangrijk deel kan worden gemist. Dat betekent dus dat er extra aandacht nodig is voor hun opleiding, zodat ze ook flexibeler kunnen worden ingezet”, adus Van Dalen.