Erfenis steeds belangrijker voor goede doel; Notaris wordt soms overstroomd met brochures

ROTTERDAM, 30 SEPT. Erfenissen vormen een steeds grotere bron van inkomsten voor charitatieve instellingen. Vooral aan de grote organisaties wordt ieder jaar meer geld nagelaten. De Nederlandse Kankerbestrijding bijvoorbeeld ontving vorig jaar ruim 29 miljoen gulden uit erfenissen, tegen acht miljoen in 1980. De opbrengsten uit collectes is daarentegen minder geworden. Door de de concurrentie van allerlei nieuwe organisties en doordat mensen gewoon niet meer met een collectebus over straat durven, aldus M. Heshusius, directeur voorlichting van de Kankerbestrijding.

De Amsterdamse notaris J.W. Groen merkt in de praktijk hoe belangrijk de inkomstenbron voor de instellingen is. “Er zijn instanties die denken dat notarissen invloed kunnen uitoefenen op mensen die hun testament komen opmaken. Dat zie je aan de hoeveelheid folders die binnenkomt. Die gooi ik in een doos en ik kijk er niet meer naar. Het is natuurlijk uiterst onaangenaam wanneer iemand je precies vertelt wat je met je geld moet doen.”

Het "mailen' van notarissen noemt F. Sloet van Natuurmonumenten een “logisch gevolg van de professionalisering die in de wereld van de goede doelen de kop opsteekt”. Sloet: “De overheid dwingt ons tot eigen initiatief door voortdurend te snijden in subsidies. Het begint steeds meer op de ondernemingswereld te lijken. Er komt een moment dat alleen de "sterkste' goede doelen overblijven. Zelf versturen we geen folders aan notarissen, want we krijgen al steeds meer uit erfenissen binnen. Het milieu is in”. Vorig jaar ontving Natuurmonumenten twaalf miljoen gulden, zo'n vier miljoen meer dan in '89.

Het Aids Fonds is een relatief nieuwe organisatie. Ondanks een grote naamsbekendheid die door een stroom van publiciteit is ontstaan, komt er uit erfenissen niet zo gek veel binnen. Bovendien vertonen de cijfers, in tegenstelling tot die van de gevestigde organisaties, een grillig patroon. In '88 kwam er twee ton binnen, in '89 veertigduizend gulden, in '90 nagenoeg niets en vorig jaar opeens negen ton. “We genieten waarschijnlijk nog te weinig vertrouwen onder de mensen”, zegt publiciteitsmedewerkster Joke Moëd.

Het Aids Fonds doet wel aan "direct mailing'. Moëd: “Of een notaris mensen zal adviseren om geld aan ons na te laten, ligt natuurlijk aan hemzelf en aan het soort mensen dat bij hem komt. Maar dan moet hij wel van ons bestaan weten. Bovendien komen er echt mensen bij de notaris die niet weten wat ze met hun geld moeten doen.”

Echt agressief stelt het Aidsfonds zich niet op richting notarissen, vindt Moëd. Sommige instellingen, namen weet ze niet, zouden veel agressiever zijn. Bang voor een concurrentieslag om de erflater zegt ze niet te zijn. “Gevestigde organisaties hoeven er niet aan mee te doen. Maar dat nieuwe het doen, kan ik me voorstellen. Als je ziet wat een belangrijke inkomstenbron het is.”

Bijna de helft van het geld dat jaarlijks bij de Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Dieren binnenstroomt, komt uit erfenissen. Om de maand verschijnt in het verenigingsorgaan een artikel over de mogelijkheid om geld na te laten. Ook stuurt de Dierenbescherming altijd een jaarverslag aan de notarissen. “Maar we gaan meer doen aan het contact met de notarissen”, aldus L. Osse, die de nalatenschappen bij de Dierenbescherming behandelt . “Persmappen versturen, meer persoonlijk contact met de notarissen, stukjes schrijven in het notarisblad. Dat zijn de plannen. In de hoop dat er zo meer geld uit erfenissen binnenkomt.”

De stijging aan inkomsten uit erfenissen heeft volgens de grote instellingen verschillende redenen. Bijvoorbeeld omdat zij veel vertrouwen genieten bij de mensen. Een andere reden zou zijn dat mensen steeds minder geneigd zijn het geld aan hun kinderen na te laten, onder het mom van "die verdienen het zelf wel'. “De afstand tussen de mensen onderling wordt groter. Daar komt bij dat over een nagelaten erfenis aan een goed doel maar zo'n tien procent belasting betaald hoeft te worden. Dat is veel minder dan wanneer familie of kennissen de nalatenschap erven”, aldus Sloet. Hij wijst er voorts op dat het aantal kinderloze echtparen, dat zijn geld het liefst aan een maatschappelijk doel geeft, toeneemt. Evenals het aantal bejaarde echtparen dat geld over heeft.

Ook voor het Rode Kruis vormen erfenissen een belangrijke inkomstenbron. Ruim acht miljoen kwam er vorig jaar binnen en dat is zeker een paar miljoen meer dan een jaar of vier, vijf geleden, volgens financieel directeur P. Verheij. Hij maakt zich geen grote zorgen om concurrentie van nieuwe "goede doelen'. Het duurt volgens hem lang voordat nieuwkomers op de markt van goede doelen zoveel vertrouwen genieten als het Rode Kruis. Verheij: “En als je dat vertrouwen eenmaal geniet, duurt het nog heel lang voordat mensen besluiten om juist aan jóuw club hun geld na te laten.”

Grote organisaties als het Rode Kruis, de Kankerbestrijding en de Nierstichting zeggen niet aan "direct mailing' te doen. “Wie precies weet ik niet, maar er zijn wel grote organisaties die het doen. Wij houden daar niet zo van”, zegt Heshusius van de Kankerbestrijding. De grote instellingen sturen wel jaarverslagen aan de notarissen. “Wij doen daar wel altijd een brief bij waarin staat wat een belangrijke inkomstenbron het voor ons is”, zegt financieel administrateur J. van Zijtveld van de Nierstichting. “Wat de notarissen daar precies mee doen, is moeilijk na te gaan, maar ik neem aan dat ze onze naam wel eens zullen noemen.”

Notaris mr. P. Kroes uit Rotterdam zegt nooit namen te geven van concrete doelen. Het noemen van sectoren is het enige dat hij wel eens doet. “Mensen die niet precies weten wat ze met hun geld moeten, kun je een handvat geven. Bijvoorbeeld wanneer ik toevallig weet dat iemand in zijn familie een reuma-patiënt heeft. Dan zeg ik: zou je het niet eens in die hoek zoeken.”