Bij het afzetten van de president hoort een feestje

BRASILIA, 30 SEPT. Als de 328ste afgevaardigde zijn stem heeft uitgebracht voor impeachment van president Fernando Collor de Mello, begint de publieke tribune af te tellen alsof het om de laatste seconden van een sportwedstrijd gaat. Dan is de afgevaardigde Paulo Romano uit de staat Minas Gerais aan de beurt. Hij voelt het gewicht van het moment, van de geschiedenis, op zijn schouders. “Voor de waardigheid, voor Minas Gerais stem ik ... ja!”

Het magische getal 336 is gehaald en op de publieke tribune van het Lagerhuis breekt een pandemonium los. Confetti dwarrelt van de tribune op de hoofden van de afgevaardigden. Op de tribune en in de zaal vallen mensen elkaar juichend in de armen. “Brasil, Brasil”, wordt er gescandeerd, en even later wordt het volkslied aangeheven, terwijl op het podium van het presidium met de nationale vlag wordt gezwaaid. Het is gelukt: de president is feitelijk afgezet. Het is dinsdagavond, 18.45 uur.

Eerder op de dag was het nog lang niet zo zeker dat de Braziliaanse oppositie, gesteund door driekwart van het volk, er in zou slagen de eerste democratisch gekozen president in bijna dertig jaar af te zetten. Op het grasveld voor het gebouw van het Congres verzamelden zich van een uur of tien af de eerste honderden demonstranten. Vooral jongeren zijn het, studenten uit Brasilia, die veelal met zwart geschilderde gezichten en opgesierd met leuzen tegen de president in een uiterst vrolijke stemming naar de manifestatie zijn gekomen. Het doel is de parlementariërs binnen nog eens goed onder druk te zetten. Een bordje wenst de afgevaardigden “moed” toe.

Maar het lijkt eerder een popfestival. Een jongen swingt in z'n eentje, terwijl zijn uit bierflessen samengestelde hoofdtooi meezwaait op de maat van de muziek. Er worden leuzen tegen de president geroepen en als een bekend anti-Collorlied door de luidsprekers schalt, gaan de armen omhoog en wiegt men mee. Als hier een stemming zou worden gehouden, stond de uitslag bij voorbaat vast.

Om het terrein heen en op andere plekken in de stad staan duizenden agenten en eenheden van de paramilitaire politie opgesteld, maar ze zullen het rustig krijgen. Alles lijkt te kunnen vandaag. Automobilisten toeteren als ze het parlementsgebouw voorbij rijden. Zowel de medici als de onderwijzers zijn voor een dag in staking gegaan. Op het grasveld van het Congres houdt een spreker de jongeren voor dat “we een boef als president hebben”.

Binnen in het gebouw van het Congres warmen de afgevaardigden zich op voor de stemming door het geven van interviews aan de tientallen cameraploegen en honderden journalisten uit binnen- en buitenland die op de historische gebeurtenis zijn afgekomen. In de zittingszaal herhalen de fractieleiders de inmiddels bekende standpunten vóór of tegen impeachment van de president. Dat gaat onveranderlijk op luide of schreeuwerige toon, waarbij de nadruk wordt gelegd op begrippen als "ethiek', "democratie' en "corruptie'.

De leider van de pro-Collor-lobby, oud-minister Ricardo Fiuza, wordt uitgejouwd als hij zijn bijna 25 minuten durende betoog afsluit. Op de publieke tribune heeft een groot aantal toeschouwers demonstratief staande de rug naar Fiuza toegekeerd, maar Kamervoorzitter Ibsen Pinheiro hamert op respect voor de afgevaardigde. Men luistert naar oud-voetbalcoach Pinheiro en men gaat weer zitten.

Dan barst een hevige regenbui los boven het terrein van het Congres en de inmiddels duizenden demonstranten zoeken tijdelijk een goed heenkomen in de beschutting van de nabijgelegen ministeries. Maar als het weer na een paar uur opklaart, komen ze met tienduizenden tegelijk terug. Het stemmen is dan begonnen en vanaf het grasveld kan het proces worden gevolgd via een metershoog scorebord waarop alle namen van de afgevaardigden staan. Overal wordt de stand van zaken exact gevolgd, onder andere op de speciale pagina die in kranten werd afgderukt en waarop de 503 stemmen kunnen worden aangekruist in de categoriën vóór, tegen, onthouding of afwezig. Al snel blijkt dat het aantal vóórstemmers de tegenstemmers met een factor tien overtreft. En vele afgevaardigden van wie werd aangenomen dat ze tegen zouden stemmen of nog "op de muur' zouden zitten, zoals de twijfelaars worden omschreven, blijken tijdens de eerste, en beslissende, stemronde afwezig.

Afgevaardigde Cleto Falcao van Collors partij PRN en uit Collors thuisstaat Alagoas krijgt een donderend applaus als hij tegen de president stemt. Naarmate de stemming voortschrijdt, blijken steeds meer twijfelaars en zelfs aanvankelijke tegenstanders van impeachment nu voor de constitutionele verwijdering van president Collor te zijn. Afgevaardigde Onaireves Moura - een vermeende tegenstemmer - krijgt de meeste handen op elkaar als hij plechtig verklaart “voor mijn familie” vóór impeachment te zullen stemmen.

Als de 336 stemmen zijn gehaald en de impeachment binnen is, wordt op het veld voor het parlementsgebouw vuurwerk afgestoken en brandt men kaarsen en fakkels. In het donker staan ten minste 100.000 mensen voor het gebouw die niet meer naar de rest van de stemming luisteren. Voorzitter Pinheiro gaat echter gewoon door en stemt zelf als laatste in de eerste ronde vóór. Ook In de tweede ronde blijkt er ook onder de eerder afwezigen nog een aantal voorstemmers te zijn. Met een totaal van 441 stemmen vóór, 38 tegen, één onthouding en 23 afwezigen is Brazilië een president armer en een democratische ervaring rijker.