"Wit, zwart, geel of roze, voor mij blijven het moordenaars'

JOHANNESBURG, 29 SEPT. Veel Zuidafrikanen worstelden gisteren met het subtiele verschil tussen een gewone en een politieke moord. Als de commentaren van burgers op de radio een peilstok zijn van het volksgevoel, was de vrijlating van “politieke” gevangenen lang niet voor iedereen de daad van verzoening die regering en ANC voor ogen hadden. “Wit, zwart, geel of roze, voor mij blijven het moordenaars”, vertolkte een boze burger de mening van veel bellers.

Het was de dag van juichende familieleden en rouwende slachtoffers. Voor de gevangenis van Pretoria speelde zich een typisch Zuidafrikaanse tafereel af. Volgelingen van de Afrikaner Weerstandsbeweging en Boerestaatpartij, getooid in khaki en zwaaiend met vlaggen met swastika-symbolen, stond te wachten op hun held Barend Strydom, moordenaar van acht zwarten. ANC'ers stonden te wachtten op Mthetheleli Mncube, verantwoordelijk voor de ontploffing van landmijnen in 1986. Daarbij kwamen negen blanken om het leven.

Zuid-Afrika werd sterker dan ooit gewezen op de vuile oorlog van het apartheidsverleden. Was Barend Strydom een politieke gevangene? Wie zijn proces in mei 1989 bijwoonde herinnert zich een gestoorde racist, die opdracht van de Heer had gekregen om aartsbisschop Desmond Tutu te vermoorden. Strydom (26), oprichter van de pro-apartheidsgroep Wit Wolve, liep op 16 februari 1988 toen Tutu niet voorhanden was het drukke het Strijdom-plein in Pretoria op en schoot in het wilde weg zwarten dood, met een tevreden glimlach op zijn gezicht.

Hij liet zich gisteren niet op de schouders nemen: zijn echtgenote had hem via de achterdeur weggeloodst. Zij heeft zijn verhaal verkocht aan een Afrikaner zondagskrant. Maar Zuidafrikanen konden in hun kranten al wel lezen over “politieke” gevangenen, die zeiden in dezelfde omstandigheden hetzelfde te zullen doen. George Skosana bijvoorbeeld, die in 1987 een man in brand stak die door een “volksrechtbank” tot politie-informant was bestempeld. “We waren boos en hij was onze vijand, dus we hebben hem genecklaced. Ik voelde me gelukkig toen ik hem zag branden”, verklaarde Skosana in een zondagskrant.

De vrijlating van Strydom was de meest omstreden, met die van Robert McBride. Deze ANC-strijder legde in 1986 een bom in een strandbar in Durban. Drie jonge vrouwen kwamen om het leven, 69 mensen raakten gewond. Een vrouw die bij de aanslag haar gehoor kwijtraakte, voorspelde dat ze McBride na vrijlating zal vermoorden. Het was bijna niet meer nodig, want aan de vooravond van zijn vrijlating vielen blanke gevangenen hem met een schaar aan, volgens McBride geholpen door bewakers. McBride werd gisteren verwelkomd door dansende en zingende ANC'ers, toen hij de gevangenis in Durban verliet met ANC-vice-president Walter Sisulu aan zijn zijde. Op een persconferentie riep hij op tot vrede en verzoening. Hij zag zichzelf niet in dezelfde categorie als de Witte Wolf Strydom, die racisme en niet anti-racisme als motief had.