Wereldomspannend routenetwerk

De global airline komt in zicht. De contouren van luchtvaartmaatschappijen met een wereldomspannend netwerk worden dezer dagen steeds duidelijker. De vandaag bekendgeworden samenwerking tussen de KLM en de Mexicaanse luchtvaartmaatschappij Mexicana de Aviación past precies in die ontwikkeling binnen de wereldluchtvaart.

De KLM bouwt via samenwerkingsverbanden en allianties op alle wereldmarkten aan een mondiaal routenetwerk. Op de Noordamerikaanse markt heeft zij zich een plek verworven via deelneming in Northwest Airlines. De onlangs aangekondigde uitgebreide samenwerking met het Japanse JAL verschaft de KLM meer mogelijkheden op de Aziatische markt. In Europa bouwt de KLM via deelnemingen in kleinere maatschappijen aan een zogeheten feeder-netwerk waarbij de regionale luchtvaartmaatschappijen passagiers naar de grote hub Schiphol vervoeren voor de grote en rendabele transatlantische vluchten.

De verschillende vormen van samenwerking van KLM moeten uiteindelijk leiden tot één groot mondiaal routenetwerk. Veel grote Europese luchtvaartmaatschappijen spraken recentelijk om dezelfde redenen met branchegenoten. Ze weten stuk voor stuk dat ze niet op eigen benen de volgende eeuw halen. Air France sloot twee weken geleden een alliantie met Air Canada en het Duitse Lufthansa bracht onlangs een bod uit op de zieltogende Amerikaanse luchtvaartmaatschappij Continental.

British Airways, de afgelopen jaren uitgegroeid tot 's werelds best renderende luchtvaartmaatschappij, investeerde deze zomer 750 miljoen dollar in USAir, de nummer zes op de VS-markt. Maar net als de KLM wachten de Britten op goedkeuring van hun plannen door het Amerikaanse ministerie van transport. Zolang die er niet is, kunnen zowel BA als de KLM hun vergaande samenwerking met hun Amerikaanse partners niet in praktijk brengen.

Intussen kunnen beide maatschappijen wel hun netwerk elders uitbouwen. De Britten deden dat vorige week in Europa door een belang van 49,9 procent in de Franse regionale luchtvaartmaatschappij TAT te nemen. De KLM richtte zich, zo bleek vandaag, op de Latijns-Amerikaanse markt. Waar zij eerder een poging met het Venezolaanse Viasa samen te werken zag stranden, heeft zij nu met Mexicana succes.

De speurtocht van de Europese luchtvaartmaatschappijen, die op uitzondering van BA en de KLM het afgelopen jaar allemaal sterke verliezen leden, concentreert zich op de Noordamerikaanse markt (VS, Canada en Mexico), die veertig procent van de wereldmarkt beslaat. Aan de vooravond van de deregulering van de Europese luchtvaart wekt deze ontwikkeling onrust en onvrede bij de Amerikaanse concurrenten, die al sinds jaar en dag deze bedrijfstak beheersen. De kwakkelende VS-luchtvaart, waar dit jaar door een moordende prijzenslag recordverliezen worden geleden, raakt de greep en controle een beetje kwijt. De macht raakt door het ontstaan van de eerste global airlines steeds meer verdeeld over de wereld.

De drie grootste luchtvaartmaatschappijen van de VS - American, United en Delta - zijn nog steeds de nummers 1,2 en 3 van de wereldmarkt. Het is met name American-topman Bob Crandall een doorn in het oog dat dit dreigt te veranderen. Crandall waarschuwde vorige week in Washington tijdens een hoorzitting over de plannen van de KLM en Northwest voor verdere integratie van hun activiteiten (het opzetten van een wereldomspannend routenetwerk), voor het groeiende aantal Europees-Amerikaanse allianties. Deze allianties zouden de concurrentieverhoudingen in de wereldluchtvaart oneerlijk beïnvloeden, volgens Crandall. De Europese luchtvaartmaatschappijen zouden via hun VS-partner veel meer voordelen krijgen dan de Amerikaanse maatschappijen op de Europese markt, meent de American-president.

De KLM en Northwest maken zich niet zo'n zorgen om Crandalls "gebazel'. Ze beschouwen de kritiek als een vertragingstaktiek. De plannen van de KLM en Northwest, en de soortgelijke voorstellen van BA en USAir, kunnen volgens Crandall en consorten nog wel even wachten. American, United en Delta willen eerst gelijke kansen voor zichzelf creëren. Dat kunnen ze doen via de open skies overeenkomsten - bilaterale afspraken tussen Europese landen en de VS over vrije toegang tot elkaars luchthavens. Nederland is het eerste land dat zo'n overeenkomst met de VS heeft getekend. Crandall is, nadat hij aanvankelijk het contract had toegejuicht, blijkbaar zo geschrokken van de voordelen die het KLM biedt dat hij goedkeuring van verdere integratie van de KLM en Northwest voorlopig wil tegenhouden. Maar de Europese concurrentie laat zich niet van de wijs brengen door de Amerikanen. Zij bouwt, zo blijkt nu, rustig door aan haar toekomst. De samenwerking van de KLM en Mexicana en de recente acquisities van BA zijn daar het beste bewijs van. Het kan niet lang meer duren voordat de grote drie uit de VS zich actief gaan bemoeien met de geboorte van de global airline.