Legalisering drugs beste oplossing; Verslaafden bepalen graag zelf dosis en moment van innemen; Jacht op drugs is op zichzelf verslavende levensstijl

Sinds het begin van de jaren zeventig wordt er in Nederland methadon verstrekt, een zwaar verslavend opiaat dat de onthoudingsverschijnselen van heroïne voor honderd procent kan opvangen.

De overgrote meerderheid van de Nederlandse verslaafden maakt - soms met tussenpozen - gebruik van deze verstrekking. Er zijn heel wat verslaafden die niet worden gerekend tot de de groep "zware gebruikers' (volgens recente gegevens ongeveer dertig procent). Zij weten wat overlast is en willen die liever niet veroorzaken. Zij gebruiken de methadon waar het voor bedoeld is: om in hun leven rust te krijgen en uit de moeilijkheden te blijven. Waarom veroorzaken de anderen dan wel nog steeds overlast, hoewel methadon gemakkelijk te verkrijgen is en men niet ziek hoeft te worden? Hierbij speelt een rol dat "niet ziek' zijn niet het doel is van de druggebruiker. Hij wil de euforie van de drug ervaren, en het is juist de euforie waarvoor het lichaam heel snel tolerantie ontwikkelt, waardoor steeds meer nodig is. Daarom wordt er naast de methadon heel veel bijgebruikt. Vaak heroïne, maar ook iedere andere denkbare stof met een werking op het centrale zenuwstelsel. Op die stoffen gaat de jacht door. Resultaat: overlast. Zou het dan zin hebben om die andere stoffen dan ook te gaan verstrekken?

In de discussie lopen voortdurend twee doelstellingen van een eventuele verstrekking door elkaar: het bestrijden van overlast en het bevorderen van het welzijn van de verslaafde. Wegens dit laatste uitgangspunt heeft men het vooral over gecontroleerde en door medici geregelde verstrekking. Het is mijn stelling dat indien men "gecontroleerd' en "medisch verantwoord' verstrekt, naar analogie van de huidige methadonverstrekking, het effect op de overlast gering zal zijn, zoals het effect van de methadonverstrekking ook beperkt is gebleven. Wil men de verslaafde geven wat hij hebben wil, zodat hij zijn jacht op stoffen werkelijk kan opgeven, dan is het niet mogelijk dat "gecontroleerd' en "medisch verantwoord' te doen. Het lijkt daarbij nuttig gebruik te maken van de ervaring die bij het verstrekken van methadon is opgedaan. We hoeven toch niet weer helemaal het wiel te gaan uitvinden?

De volgende overwegingen zijn aan de orde als men de huidige methadonpraktijk legt naast andere verstrekkingsmogelijkheden: Methadon wordt door medici uiteraard voorgeschreven in doseringen die zorgen dat de verslaafde zich niet ziek meer hoeft te voelen. Als men een hogere dosis geeft, voelt de verslaafde zich een tijdje plezierig "stoned', maar dit effect verdwijnt al na een paar weken en dan voelt men zich alleen maar weer "gewoon'. Dan is weer een hogere dosis nodig om zich echt lekker te voelen. Verhoogt men de dosering drastisch in de hoop de cliënt van crimineel gedrag af te houden, dan kent de cliënt perioden dat de dosering hoog genoeg is om zich de hele dag wazig te voelen.

Dat is ook weer niet de bedoeling. Dus gaat het gebruik van stoffen als cocaïne toenemen, een stof met het tegenovergestelde effect van heroïne, dan word je weer alert en actief, terwijl je je emotioneel nog lekkerder gaat voelen. Cocaïne moet echter ook gekocht worden. Resultaat: overlast. Lukt het niet genoeg cocaïne te verzamelen, dan wil een flinke dosis alcohol ook wel werken: grote aantallen methadongebruikers zijn dan ook alcoholverslaafd.

Stel, een methadonarts ontdekt dat de door hem voorgeschreven hoge dosis methadon ertoe leidt dat het gebruik van cocaïne en alcohol uit de hand loopt met als gevolgen bijvboorbeeld psychotische reacties en agressieve uitbarstingen (en dus overlast). Dan zal hij bij een volgende cliënt dergelijke ellende willen voorkomen door de dosis lager te houden. Resultaat: ontevreden verslaafden op jacht naar aanvullende stoffen en....overlast.

Verslaafden zijn er per definitie niet erg in geïnteresseerd of iets wat vandaag lekker is op de iets langere termijn nadelig kan worden. Dat zien ze dan wel weer. Dat is ook de reden dat een gevangenisstraf die pas over een tijd hoeft te worden uitgezeten door de verslaafde simpelweg wordt vergeten als niet interessant, en dus een weinig afschrikwekkende werking heeft. Methadonverstrekking is gecontroleerd, dat wil zeggen het wordt in een vorm verstrekt die niet zo gemakkelijk te spuiten is, en het moet enkele dagen per week worden opgehaald, vaak op vaste tijdstippen. De ervaring leerde al heel snel dat als men het mee naar huis geeft in redelijke hoeveelheden, de verslaafden de methadon verkopen of geneigd zijn de hele voorraad in één of twee dagen op te maken (soms met een dodelijk overdosis als resultaat), om dan weer op jacht te gaan. Resultaat: overlast. Verslaafden zijn over het algemeen niet dol op deze gecontroleerde vorm van verstrekking, ze bepalen graag zelf hun dosis en het moment van innemen. Dus zoeken ze liever hun eigen spullen. Resultaat: overlast. Iedere zwaar verslaafde heeft een favoriet gebruikspatroon waar dikwijls heel wat stoffen bij te pas komen. Niet alleen heroïne, cocaïne, cannabis, alcohol, XTC, maar ook kalmerende medicijnen, pijnstillers en slaapmiddelen. Krijgt hij niet precies wat hij lekker vindt, dan gaat hij de rest er weer bij zoeken. Resultaat: overlast.

Vervangt men één of twee van deze stoffen door "gecontroleerde verstrekking' dan heeft dat weinig effect. Alle gewenste stoffen in elke gewenste dosis verstrekken leidt voorspelbaar tot aanzienlijke problemen; vooral agressie, psychosen, depressies, suïcidaal gedrag. De psychische gezondheid van methadongebruikers is vele malen slechter dan die van de gemiddelde bevolking, ook al omdat ze zoveel stoffen door elkaar heen gebruiken. Er wordt herhaaldelijk op gewezen dat men zoveel psychisch gestoorden onder de verslaafden tegenkomt. Heel veel van die pathologie wordt door het polygebruik veroorzaakt. Het is niet te geloven hoeveel psychopathologie als sneeuw voor de zon verdwijnt na een afkick! Wat moet een voorschrijvend arts in vredesnaam doen als zijn patiënt cocaïne wil hebben als overlastpreventie, terwijl hij er in toenemende mate ernstig gestoord door raakt en daardoor weer overlast veroorzaakt? Niet geven, natuurlijk, maar dan gaat de verslaafde weer zelf op jacht. Resultaat: overlast. De jacht op drugs is op zichzelf een verslavende leefstijl. In die wereld heeft men zijn contacten, draait men mee, heeft men zelfs status. De niet-verslaafde wereld wordt door zwaar gebruik steeds minder toegankelijk, minder hanteerbaar en minder begrijpelijk. De zware druggebruiker heeft geen oog voor de overlast die hij veroorzaakt, die begrijpt hij ook niet echt. Het is een misvatting te denken dat de zwaar verslaafde het ook maar minimaal interessant vindt of hij overlast veroorzaakt of niet.

Er zou iets te zeggen zijn voor een gecontroleerd systeem waarbij de verslaafde de gewenste drugs kan krijgen zolang hij géén overlast veroorzaakt. Dat is het enige systeem waarin het, voor de verandering, in het belang van de verslaafde is om geen overlast te veroorzaken. De meeste verslaafden zijn immers perfect in staat hun gedrag aan te passen als dat beter in hun kraam te pas komt.

Een dergelijk systeem heeft natuurlijk niets medisch meer, maar hoeft dat ook niet te hebben. Het zou echter van de uitvoerders eisen dat zij de verslaafden hun snoepgoed durven te ontnemen al wordt er met suïcide, en letterlijk met moord en doodslag gedreigd. In talloze methadonprogramma's gebeuren nu al dingen die niet medisch verantwoord zijn, omdat de verstrekkers bang zijn voor de reacties van verslaafden die hun zin niet krijgen. Laat staan wat er gaat gebeuren als de stoffen nog zoveel lekkerder (en zoveel beter verkoopbaar) zijn als methadon. De term "terminale verslaafde' is gevallen. Verstaat men hieronder de verslaafde die snel dood zal gaan, zoals de zieke aidspatiënt, dan is gecontroleerde verstrekking van allerlei dope misschien zinvol als stervensbegeleiding. Tegen de overlast zal het niet veel doen, deze mensen veroorzaken geen overlast meer. Maar als onder "hopeloze gevallen' mensen worden verstaan die lastig zijn en toch nooit meer zullen stoppen met gebruik, dan heb ik er groot bezwaar tegen. Dat is van geen enkele verslaafde te voorspellen. Vijftien jaar verslaafd, talloze detenties, TBS, extreem polydruggebruik, en ze klimmen er soms toch nog uit. Waardoor weet niemand.

Het idee dat de verslaafden moeten bewijzen dat ze een "hopeloos geval' zijn vóór ze de gratis spullen krijgen die ze zo lekker vinden, is afschrikwekkend. Dat wordt een grote beloning op zo onaangepast mogelijk gedrag, wat bij deze populatie - die zulke dingen heel snel leert - bepaald griezelig is. "Hoe gevaarlijk moet ik zijn om er voor in aanmerking te komen?' Dat dit gaat spelen is bij het Amsterdamse morfine-experiment ook al gebleken.

Gecontroleerd en medisch verantwoord verstrekken van drugs zal op de door druggebruikers veroorzaakte overlast maar bitter weinig uitwerking hebben. Zwaar verslaafden wensen geen last te hebben van controle en medische scrupules, zij willen hun eigen gang gaan, desnoods tot de dood erop volgt.

Wil men werkelijk de overlast bestrijden, dan moeten alle oneigenlijke argumenten over het welzijn van de verslaafde buiten de deur worden gehouden. De gebruikers moeten dan krijgen wat ze hebben willen, zonder artsen op te zadelen met de opdracht om iets medisch verantwoord te houden wat helemaal geen medisch bedoelingen heeft. Dat wil zeggen: legalisering.

Ook dan zouden de effecten voor de groep die nu al zwaar verslaafd is kunnen tegenvallen. Het valt namelijk niet te verwachten dat zij hun levensstijl opeens drastisch zullen veranderen. Veel druggebruikers hadden al ervaring met criminaliteit vóór hun verslaving. Maar er zou in een systeem van legalisering door politie, justitie en hulpverlening heel wat minder dure, zinloze arbeid hoeven te worden verricht.